XXV. Hoc persaepe facitis, ut, cum aliquid non veri simile 69

M, curvata quaedam BY, curva quaedam H, et pyramita quaedam, curvata quae- dam Asc. V, et pyramita quaedam, quaedam curvata, quaedam Than., et quaedam pyramidata, curvata quaedam Herv., quaedam pyramata, quaedam curvata V,, et pyramata, curvata quaedam UL, piramidata quaedam C, pyramata quaedam RM Med. of Dav. Oxf. y, et piramata quacdam Gud. Oxf. eou with slight varr., imparamata quaedam Reg., et pyramidata, quaedam curvata et quaedam Ursinus, sinuata quaedam G La of Moser, alia rotunda, alia autem partim hamata, curvata quaedam Mars., alia pyramidata et angulata, tum sinuata quaedam et quasi hamata Heind., angulata forma hamata quaedam Mady. From this general view of the evidence it appears to me probable that the reading of the archetype was piramata amata. 12 punctis [B] Asc. U, cunctis ACEPBKLO. 13 in [AEPK], om. BC Mus. 18 quod enim El. Reg. U0+, quod autem Asc. Than. Herv. Mars. H+, quid autem Red., quia enim XBKL+, quia enim quod C, quic- quid Lamb, 19 aliquando est Lamb., aliquando sit ms'\ see Mady. Fin, p. 448.
70
71
24 DE NATURA DEORUM.
divatis et effugere reprehensionem velitis, afferatis aliquid, quod omnino ne fieri quidem possit; ut satius fuerit illud ipsum, de quo ambigebatur, concedere, quam tam impudenter resistere. Velut Epicurus cum videret, si atomi ferrentur in locum inferio- rem suopte pondere, nihil fore in nostra potestate, quod esset earum motus certus et necessarius, invenit, quo modo necessita- tem effugeret, quod videlicet Democritum fugerat; ait atomum, cum pondere et gravitate derecto deorsus feratur, declinare pau- lulum. Hoc dicere turpius est quam illud, quod vult, non posse defendere. Idem facit contra dialecticos; a quibus cum tradi- tum sit in omnibus disjunctionibus, in quibus ‘aut etiam aut non’ poneretur, alterum utrum esse verum, pertimuit, ne, si concessum esset hujus modi aliquid, ‘Aut vivet cras aut non vivet Epicurus’, alterutrum fieret necessarium: totum hoc ‘aut etiam aut non’ negavit esse necessarium; quo quid dici potuit obtusius? Urgebat Arcesilas Zenonem, cum ipse falsa omnia diceret, quae sensibus viderentur, Zeno autem non nulla visa esse falsa, non omnia; timuit Epicurus, ne, si unum visum esset falsum, nullum esset verum: omnes sensus veri nuntios dixit esse. Nihil horum nimis callide; graviorem enim plagam accipiebat, ut leviorem repelleret. Idem facit in natura deorum; dum individuorum corporum concretionem fugit, ne interitus et dissipatio consequatur, negat esse corpus deorum, sed tam- quam corpus, nec sanguinem, sed tamquam sanguinem. XXVI. Mirabile videtur, quod non rideat haruspex, cum haruspicem viderit; hoc mirabilius, quod vos inter vos risum tenere possitis. ‘Non est corpus, sed quasi corpus’. Hoc intellegerem quale esset, Sl in ceris diceretur aut fictilibus figuris; in deo quid sit ‘quasi corpus’ aut ‘quasi sanguis’, intellegere non possum; ne tu
8 derecto Mu. (Adn. Cr.), directo mss generally Or. Ba. Sch. deorsus ABEP, deorsum CU Mus. 11 disjunctionibus EU Asc. CIV, dejunctionibus or devinctionibus mss generally, dijunctionibus edd. cf. § 41. 12 alterum utrum XBK, alterutrum CLU+Sch. esse verum TUL+, esset verum XBKM. 14 alterutrum fieret edd., alt. fiert Mss. 20 nimis callide Allen, n callide K, nisi callide CEBC, nisi valde ABPVUT +, nisi calide Dav., nisi calde K1., nisi valide Kreuzer. 26 quod vos Asc. CRMN, quam vos XBK+. 28 si Mss generally, si id [Oxf. u] V Dav. Klotz. ceris Mss generally, cereis C+. diceretur Ed. sce Comm., jingeretur Mss and edd. 29 corpus aut quasi OTU[B], om. ACEPBHENC.
15
20
LIB. I CAP, XXV—xxvit §§ 69—75. 25
quidem, Vellei, sed non vis fateri. Ista enim a vobis quasi dictata redduntur, quae Epicurus oscitans halucinatus est, cum quidem gloriaretur, ut videmus in scriptis, se magistrum habu- isse nullum. Quod et non praedicanti tamen facile equidem 5 crederem, sicut mali aedificii domino glorianti se architectum non habuisse; nihil enim olet ex Academia, nihil ex Lyceo, nihil ne e puerilibus quidem disciplinis. Xenocraten audire potuit, quem virum, di immortales! et sunt qui putent audisse ; ipse non vult; credo plus nemini. Pamphilum quendam, Pla- ro tonis auditorem, ait a se Sami auditum; ibi enim adulescens habitabat cum patre et fratribus, quod in eam pater ejus Neocles agripeta venerat; sed cum agellus eum non satis aleret, ut opinor, ludi magister fuit. Sed hune Platonicum mirifice con- temnit Epicurus; ita metuit, ne quid umquam didicisse videatur. 15 In Nausiphane Democriteo tenetur; quem cum a se non neget auditum, vexat tamen omnibus contumeliis. Atqui si haec Democritea non audisset, quid audierat? quid est in physicis Epicuri non a Democrito?, Nam etsi quaedam commutavit, ut quod paulo ante de inclinatione atomorum dixi, tamen pleraque 20 dicit eadem, atomos, inane, imagines, infinitatem locorum innu- merabilitatemque mundorum, eorum ortus, interitus, omnia fere, quibus naturae ratio continetur. Nunc istuc ‘quasi corpus’ et ‘quasi sanguinem’ quid intellegis? Ego enim te scire ista melius quam me non fateor solum, sed etiam facile patior; cum 25 quidem semel dicta sunt, quid est, quod Velleius intellegere possit, Cotta non possit? Itaque corpus quid sit, sanguis quid sit, intellego ; quasi corpus et quasi sanguis, quid sit, nullo pror- sus modo intellego. Neque tu me celas, ut Pythagoras solebat alienos, nec consulto dicis occulte tamquam Heraclitus, sed
72
73
74
30 (quod inter nos liceat) ne tu quidem intellegiss XXVII. Illud 75
4 et mss, ei Klotz, Or. Ba. Mu. equidem Lamb., quidem mss. 5 cre- derem A?B?ETOL, credem A1B1, credemus CBK, credam HMCR+, credatur U. 6 olet BLO, floret ACEP and mss generally, ei olet K1. nihil ex OUH, nihil ne ex XBK+. Lyceo Sch., Lycio UR Or. Ba. Mu. (but all read Lyceo Div. 1 22),
leucio XYBKH+. 17 quid est X, quid enim El. UV, quid est enim O. 20 inane edd., inanes mss. 23 quid intellegis mss generally, quid sit intellegis El. V Asc. Red. Heind. 29 consulto [CE], consulta ABPU Mus.
30 liceat edd., liqueat mss (so A has Quotta for Cotta in 1. 26).
are
76
77
26 DE NATURA DEORUM.
video pugnare te, species ut quaedam sit deorum, quac_ nihil concreti habeat, nihil solidi, nihil expressi, nihil eminentis, sitque pura, levis, perlucida. Dicemus igitur idem, quod in Venere Coa: corpus illud non est, sed simile corporis, nec ille fusus et candore mixtus rubor sanguis est, sed quaedam sangui- nis similitudo; sic in Epicureo deo non res, sed similitudines rerum esse. Fac id, quod ne intellegi quidem potest, mihi esse persuasum; cedo mihi istorum adumbratorum deorum linia- menta atque formas.
Non deest hoe loco copia rationum, quibus docere velitis humanas esse formas deorum; primum quod ita sit informatum anticipatumque mentibus nostris, ut homini, cum de deo cogitet, forma occurrat humana; deinde quod, quoniam rebus omnibus excellat natura divina, forma quoque esse pulcherrima debeat, nec esse humana ullam pulchriorem; tertiam rationem affertis, quod nalla alia figura domicilium mentis esse possit. Primum igitur quicque considera quale sit; arripere enim mihi videmini quasi vestro jure rem nullo modo probabilem. Omnino quis tam caecus in contemplandis rebus umquam fuit, ut non videret species istas hominum collatas in deos aut consilio quodam sapi- entium, quo facilius animos imperitorum ad deorum cultum a vitae pravitate converterent, aut superstitione, ut essent simu- lacra, quae venerantes deos ipsos se adire crederent? Auxerunt autem haec eadem poétae, pictores, opifices; erat enim non facile agentes aliquid et molientes deos in aliarum formarum imitatione servare. Accessit etiam ista opinio fortasse, quod homini homine pulchrius nihil videatur. Sed tu hoc, physice, non vides, quam blanda conciliatrix et quasi sui sit lena natura? An putas ullam esse terra marique beluam, quae non sui generis belua maxime delectetur? Quod ni ita esset, cur non gestiret
6 res Asc. V, rem mss Or. Ba. 11 sit—mentibus om. B. informatum X+, in forma deorum Ase. VU. 12 anticipatumque NHC+, anticipatum mss generally, om. Or. Ba. de deo X Mus., dewm Ase. El. UG+. 13 quod
quoniam Walker, quoniam quod N, quod Red., ut quoniam mss generally. 16 quod—possit [B], possit quod ACEUBK+. nulla alia Mss generally, nulla
in alia B+. 17 quicque [BJH, quicquid mss generally. considera BE, consideras AC Mus., consideremus L Klotz. 18 omnino edd., omnium mss, etenim Heind. 27 videatur Mss see Comm., videtur Or. Ba., videbatur Sch.
Mu. 28 quasi sui I of Moser; quam sui mss Klotz, quam sollicita sui V.
5
Io
15
25
On 12)
LIB. I CAP, XXVII, XXVIII §§ 75—79. 27
taurus equae contrectatione, equus vaccae? An tu aquilam aut leonem aut delphinum ullam anteferre censes figuram suae? Quid igitur mirum, si hoc eodem modo homini natura praescrip- sit, ut nihil pulchrius quam hominem putaret, eam esse causam, 5 cur deos hominum similes putaremus? Quid censes? si ratio 78 esset in beluis, non suo quasque generi plurimum tributuras fuisse? XXVIII. At mehercule ego (dicam enim, ut sentio) quamvis amem ipse me, tamen non audeo dicere pulchriorem esse me, quam ille fuerit taurus, qui vexit Europam. Non ro enim hoc loco de ingeniis aut de orationibus nostris, sed de specie figuraque quaeritur. Quodsi fingere nobis et jungere formas velimus, qualis ille maritimus Triton pingitur natantibus invehens beluis adjunctis humano corpori, nolis esse? Difficili in loco versor. Est enim vis tanta naturae, ut homo nemo velit 15 nisi hominis similis esse. Et quidem formica formicae. Sed 79 tamen cujus hominis? quotus enim quisque formosus est ? Athenis cum essem, e gregibus epheborum vix singuli reperie- bantur. Video, quid arriseris, sed ita tamen se res _habet. Deinde nobis, qui concedentibus philosophis antiquis adulescen- 20 tulis delectamur, etiam vitia saepe jucunda sunt. Naevus in articulo pueri delectat Alcaeum. At est corporis macula naevus. Illi tamen hoc lumen videbatur. Q. Catulus, hujus collegae et familiaris nostri pater, dilexit municipem tuum Ros- cium, in quem etiam illud est ejus: 25 Constiteram exorientem Auroram forte salutans, Cum subito a laeva Roscius exoritur, Pace mihi liceat, caelestes, dicere vestra, Mortalis visust pulchrior esse deo. Huic deo pulchrior; at erat, sicuti hodie est, perversissimis oculis. 30 Quid refert, si hoc ipsum salsum illi et venustum videbatur?
4 [eam esse—putaremus] Or. Ba. Sch. Mu. see Comm. 13 corpori [C]U+, corpore ABEBK+. 15 hominis [BCB], homini AEU Ase. HK+. formica formicae Asc. OH [BE], formicae ACBCKR+. 20 jucunda A!B, jocunda A?CEU Mus. 21 articulo puert mss generally, pericle puero GH corr. 22 Q. Catulus edd., Quintus Catulus XB+. 25 exorientem [B]UM, exoriente CEBK +, ex oriente Asc. H+, exurgentem A. 28 visu’st Ursinus Or. Ba., visust Sch. Mu., visus mss generally, visus est Asc. V. 29 huic deo pulchrior mss generally, huic pulchrior deo V Sch., huic ille deo pulchrior videbatur U, at erat [C]K, ad erat BCO, aderat ABE Asc.+. 80 salsum [AB], falsum CE Mas. Asc.
80
81
82
28 DE NATURA DEORUM.
Redeo ad deos. XXIX. Ecquos, si non tam strabones, at pac- tulos esse arbitramur? ecquos naevum habere? ecquos silos, flaccos, frontones, capitones, quae sunt in nobis? an omnia emendata in illis?) Detur id vobis; num etiam unaest omnium facies? nam si plures, aliam esse alia pulchriorem necesse est. Igitur aliquis non pulcherrimus deus, Si una omnium facies est, florere in caclo Academiam necesse est; si enim nihil inter deum et deum differt, nulla est apud deos cognitio, nulla per- ceptio. Quid, si etiam, Vellei, falsum illud omnino est, nullam aliam nobis de deo cogitantibus speciem nisi hominis occurrere ? tamenne ista tam absurda defendes? Nobis fortasse sic occurrit, ut dicis; a parvis enim Jovem, Junonem, Minervam, Neptunum, Vulcanum, Apollinem reliquosque deos ea facie novimus, qua pictores fictoresque voluerunt, neque solum facie, sed etiam ornatu, aetate, vestitu; at non Aegyptii nec Syri nec fere cuncta barbaria; firmiores enim videas apud eos opiniones esse de bestiis quibusdam quam apud nos de sanctissimis templis et simulacris deorum. Etenim fana multa spoliata et simulacra deorum de locis sanctissimis ablata videmus a nostris; at vero ne fando quidem auditum est crocodilum aut ibim aut faclem violatum ab Aegyptio. Quid igitur censes? Apim illum, sanctum Aegyptiorum bovem, nonne deum videri Aegyptiis ? Tam hercle quam tibi illam vestram Sospitam, quam tu num- quam ne in somnis quidem vides nisi cum pelle caprina, cum hasta, cum scutulo, cum calceeolis repandis. At non est talis Argiva nec Romana Juno. Ergo alia species Junonis Argivis, alia Lanuvinis, alia nobis. Et quidem alia nobis Capitolini, alia
1 ecquos corr. from etquos B, et quos ACEBHK +, et quasi Asc. 2 ecquos— ecquos AB?, etquos—etquos B'CKUBK +. 9 quid si FE Ase., quod si ACU+, quo si B. 11 defendes TUL, defendens XBK+, defenderes V Asc. sic BGC, st ACEUTB Asc.+. 12 a parvis enim Klotz (who compares a similar corruption in Leg. 1 9), apparuisse (or aperuisse) Mss, om. Mars. Day. Heind. Junonem mss generally, om. CB. 13 reliquosque AB+, reliquos CEBK. 16 eos opiniones—quam apud om. C. 18 spoliata XBK+, expoliata Asc. OILVTU. 20 ne fando [BCE]BK+, nefandum UO Ase. Herv.+, nefanda A. auditum B[CE], auditu ABU Asc. MKRO. crocodilum see 11 129. 21 Aegyptio Asc., Aegypto Mss generally. censes Apim illum [ABRJCM, censes apud nullum CB. 26 Argiva G. Red. + Wescnberg (quoted by Orelli on Tusc. 1113) Sch. Ba., Argia mss generally Or. Mu. 27 alia nobis edd. after Ursinus, om. Mss.
15
20
LIB. I CAP, XXVIII—xXxx §§ 79—85. 29
Afris Hammonis Jovis. XXX. Non pudet igitur physicum, id 83 est speculatorem venatoremque naturae, ab animis consuetudine imbutis petere testimonium veritatis? Isto enim modo dicete licebit Jovem semper barbatum, Apollinem semper imberbem,
5 caesios oculos Minervae, caeruleos esse Neptuni, Et quidem laudamus Athenis Vulcanum eum, quem fecit Alcamenes, in quo stante atque vestito leviter apparet claudicatio non defor- mis. Claudum igitur habebimus deum, quoniam de Vulcano sic accepimus. Age et his vocabulis esse deos facimus, quibus
10a nobis nominantur? At primum, quot hominum linguae, tot 84 nomina deorum. Non enim, ut tu Velleius, quocumque veneris, sic idem in Italia Vulcanus, idem in Africa, idem in Hispania. Deinde nominum non magnus numerus ne in pontificiis quidem nostris, deorum autem innumerabilis. An sine nominibus sunt ?
15 Istud quidem ita vobis dicere necesse est; quid enim attinet, cum una facies sit, plura esse nomina? Quam bellum erat, Vellei, confiteri potius nescire, quod nescires, quam ista effutientem nauseare atque ipsum sibi displicere! An tu mei similem putas esse aut tui deum? Profecto non putas. Quid ergo?
20 solem dicam aut lunam aut caelum deum? Ergo etiam beatum? Quibus fruentem voluptatibus? Et sapientem? Qui potest esse in ejus modi trunco sapientia? Haec vestra sunt. Si 85 igitur nec humano visu, quod docui, nec tali aliquo, quod tibi ita persuasum est, quid dubitas negare deos esse? Non audes.
25 Sapienter id quidem, etsi hoc loco non populum metuis, sed ipsos deos. Novi ego Epicureos omnia sigilla venerantes ; quamquam video non nullis videri Epicurum, ne in offensionem
6 laudamus Athenis I of Moser, l. A. esse I (corr. et) T, Athenis laudamus V,, laudamus esse Athenis mss generally, cum quidem essem Athenis laudabamus G, laudamus visentes Athenis Klotz from the parallel passage in Val. Max. see Comm. 9 age et mss generally, age ut GH Red. + Heind. facimus Mss generally, faciamus GC Reg. Red. Heind. - 10 nominantur? edd. after Madv. quot [A°CE]KBTUC, quod A'B. 12 idem in Africa om. Mu. (by mistake ?). 17 nescires T[CE}BK+, nescis A*B, nesciris Al, nescieris CHM+, nescitis U. 23 humano visu edd., humano usu NOV Asc. Herv., humana specie C, humano XYBK+. tali mss generally, alio G La. of Moser Dav. Heind. 24 ita Mss generally, om. Reg. GYK+ Sch. 26 venerantes edd. after Manut., numerantes mss Heind., inhiantes El.,. Dav. 27 offensionem [E]JHCUYT Asc., offensione ABCBK.
30 DE NATURA DEORUM.
Atheniensium caderet, verbis reliquisse deos, re sustulisse. Itaque in illis selectis ejus brevibusque sententiis, quas appella- tis kupias Sofas, haec, ut opinor, prima sententia est: ‘Quod beatum et immortale est, id nec habet nec exhibet cui- quam negotium’. XXXI. In hac ita exposita sententia sunt qui existiment, quod ille inscitia plane loquendi fecerat, fecisse
86 consulto ; de homine minime vafro male existimant. Dubium
est enim, utrum dicat aliquid esse beatum et immortale an, si quid sit. Non animadvertunt hic eum ambigue locutum esse, sed multis aliis locis et illum et Metrodorum tam aperte quam paulo ante te. Ille vero deos esse putat, nec quemquam vidi, qui magis ea, quae timenda esse negaret, timeret, mortem dico et deos. Quibus mediocres homines non ita valde moventur, his ille clamat omnium mortalium mentes esse perterritas. Tot milia latrocinantur morte proposita, alii omnia, quae possunt, fana compilant. Credo, aut illos mortis timor terret aut hos religionis.
Sed quoniam non audes (jam enim cum ipso Epicuro loquar) negare esse deos, quid est, quod te impediat aut solem aut mundum aut mentem aliquam sempiternam in deorum numero ponere? ‘Numquam vidi’, inquit, ‘animam rationis consiliique participem in ulla alia nisi humana figura’, Quid? solis num- quidnam aut lunae aut quinque errantium siderum simile vidisti? Sol duabus unius orbis ultimis partibus definiens motum cursus annuos conficit; hujus hanc lustrationem ejus- dem incensa radiis menstruo spatio luna complet; quinque autem stellae eundem orbem tenentes, aliae propius a terris, aliae remotius, ab isdem principiis disparibus temporibus eadem 88 spatia conficiunt. Num quid tale, Epicure, vidisti? Ne sit
2 selectis A1BCBK, electis A?K. 3 xuplas d6fas edd., cyrias doras Mss gencrally. 6 inscitia ABE+, inscita CB+, inscientia K Reg. Dav. —_fecerat A} edd. after Sch., fecerit A?7BCE Mus. Kl. 8 dicat aliquid esse beatum El. Oxf. e Sch., dicat aliquid iste beatum mss generally, aliquid dicat iste beatum G Asc. Herv., dicat al. b. esse H Or. Ba. Mu. si quid Sch. Mu., si quod X Or. Ba. 9 sit edd. after Orelli, sit id esse mortale XBKO+, sit id esse immortale CU Asc.+.
11 te [ABE+], om. CUBK+. 17 religionis HCOLYB?U Asc., religiones AB!ICEBK K1., religio M. 20 numero edd. after Walker, natura mss Sch., naturam O. 21 inquit mss generally, inquis G Heind., om. OY. 25 lustra-
tionem C EL? Reg.? G Herv. +, tllustrationem mss generally.
_
ie)
Io
T5
20
25
LIB, I CAP, XXX—XXxXII §§ 85—89 31
igitur sol, ne luna, ne stellae, quoniam nihil esse potest, nisi quod attigimus aut vidimus. Quid? deum ipsum numne vidisti? Cur igitur credis esse? Omnia tollamus ergo, quae aut historia nobis aut ratio nova affert. Ita fit, ut mediterranei mare esse non credant. Quae sunt tantae animi angustiae ? Ut, si Seriphi natus esses nec umquam egressus ex insula, in qua lepusculos vulpeculasque saepe vidisses, non crederes leones et pantheras esse, cum tibi, quales essent, diceretur; si vero de elephanto quis diceret, etiam rideri te putares. An quicquam tam puerile dici potest (ut eundem locum diutius urgeam), quam si ea genera beluarum, quae in rubro mari Indiave gig- nantur, nulla esse dicamus? Atqui ne curiosissimi quidem homines exquirendo audire tam multa possunt, quam sunt multa, quae terra, mari, paludibus, fluminibus exsistunt; quae negemus esse, quia numquam vidimus.
Et tu quidem, Vellei, non vestro more, sed dialecticorum, quae funditus gens vestra non novit, argumentis sententiam conclusisti: beatos esse deos sumpsisti. Concedimus. Beatum autem sine virtute neminem esse posse. XXXII. Id quoque damus, et libenter quidem. Virtutem autem sine ratione con- stare non posse. Conveniat id quoque necesse est. Adjungis: nec rationem esse nisi in hominis figura. Quem tibi hoc daturum putas? Si enim ita esset, quid opus erat te gradatim istuc pervenire? sumpsisses tuo jure. Quid autem est istuc gradatim? Nam a beatis ad virtutem, a virtute ad rationem
5 angustiae? ut edd. after Madv., angustiae, ut Mss. 8 diceretur CUT Asc.+, dicerentur XBHK+. 9 rideri mss generally, irrideri ONV Asc. Red. Heind. an quicquam—vidimus follows virtus quam figura § 96 in all mss and edd. Bake transp. see Comm. 11 gignantur mss, gignuntur Sch. 15 vidi- mus? Or. Ba. Sch. Mu. 17 quae BCELM Sch. Mu., que ABK+, quem Manut. Or. Ba., quos Herv. argumentis sententiam Manut. R, argumenti sententiam Mss generally, argumento sententiam O Med. of Dav. Lamb. Mu. argumenta sententiae Moser’s E and O Sch. Or. Ba. 18 beatum autem s. v. neminem esse posse Asc. UTC Sch. Mu., beat. aut. esse s. v. nem. posse B Or. Ba., beat. aut. s. v. nem. posse AC, beat. aut. s. v. nem. esse E. 24 sumpsisses tuo jure follows istuc gradatim 1. 24 in all mss, Facciolati transp. sumpsisses— gradatim om. U, istue pervenire—istuc gradatim om. B (reading te grad. sumps. tuo jure). quid—gradatim om. Walker. quid HLRMYO (corr. to quod), quod XCKV, qui Sch.
(97)
89
90
Oo DE NATURA DEORUM.
video te venisse gradibus; a ratione ad humanam figuram quo modo accedis? Praecipitare istue quidem est, non des- cendere. Nee vero intellego, cur maluerit Epicurus deos hominum similes dicere quam homines deorum. Quaeres, quid intersit; si enim hoc illi simile sit, esse illud huic. Video; sed hoe dico, non ab hominibus formae figuram venisse ad deos; di enim semper fuerunt, nati numquam sunt, siquidem aeterni sunt futuri; at homines nati; ante igitur humana forma quam homines ea, qua erant forma di immortales. Non ergo illorum humana forma, sed nostra divina dicenda est. Verum hoc quidem, ut voletis; illud quaero, quae fuerit tanta fortuna (nihil enim ratione in rerum natura factum esse vultis), sed tamen quis iste tantus casus? unde tam felix concursus atomorum, ut repente homines deorum forma nascerentur ?
10
91 Seminane deorum decidisse de caclo. putamus in terras, et sic 15
92
homines patrum similes exstitisse? Vellem diceretis; deorum cognationem agnoscerem non invitus. Nihil tale dicitis, sed casu esse factum, ut essemus similes deorum, Et nunc argu- menta quaerenda sunt, quibus hoc refellatur! Utinam tam facile vera invenire possim quam falsa convincere!