XXIII. Quod enim omnium gentium generumque hominibus

ita videretur, id satis magnum argumentum esse dixisti, cur esse deos confiteremur. Quod cum leve per se, tum etiam falsum est. Primum enim unde tibi notae sunt opiniones na- 30 tionum? Equidem arbitror multas esse gentes sic immanitate efferatas, ut apud eas nulla suspicio deorum sit. Quid? Dia- goras a@@eos qui dictus est, posteaque Theodorus, nonne aperte 6 res Asc. Red. HMU, spes XBK. 8 ceteroqui Moser’s E.and M Oxf. u, ceteroque XBK Oxf. W, cetera quoque UO El. Dav. 16 et consessu ¥ (corr. fr. et consensu) Manutius, et consensu O, et in consensu mss generally, et in con- sessu R Asc. Oxf, y, et [in] consessu Sch. 32 adeos in Latin letters mss. posteaque Theodorus [ACP] U Ase, postea quae Theodorus B!, postea quid Theodorus
B?, posteaque quid Theodorus EH. nonne aperte B, none aperte E, nonne a parte ACBEK, quid nonne aperte U.
61
62
63
64
65
C6
22 DE NATURA DEORUM.
deorum naturam sustulerunt? Nam Abderites quidem Prota- goras, cujus a te modo mentio facta est, sophistes temporibus illis vel maximus, cum in principio libri sic posuisset: ‘De divis, neque ut sint neque ut non sint, habeo dicere’, Atheniensium jussu urbe atque agro est exterminatus, librique ejus in contione combusti. Ex quo equidem existimo tardiores ad hane sententiam profitendam multos esse factos, quippe cum poenam ne dubitatio quidem effugere potuisset. Quid de sacri- legis, quid de impis perjurisque dicemus? Tubulus si Lucius umquam, Si Lupus aut Carbo, Neptuni filius,
ut ait Lucilius, putasset esse deos, tam perjurus aut tam impurus fuisset? Non est igitur tam explorata ista ratio ad id, quod vultis, confirmandum, quam videtur. Sed quia commune hoc est argumentum aliorum etiam philosophorum, omittam hoc tempore; ad vestra propria venire malo,
Concedo esse deos; doce me igitur, unde sint, ubi sint, quales sint corpore, animo, vita; haec enim scire desidero, Abuteris ad omnia atomorum regno et licentia; hinc, quodcum- que in solum venit, ut dicitur, effingis atque efficis, Quae primum nullae sunt. Nihil est enim + quod vacet corpore; corporibus autem omnis obsidetur locus; ita nullum inane, nihil esse individuum potest. XXIV. Haec ego nunc physicorum oracula fundo, vera an falsa nescio, sed veri tamen similiora quam vestra. Ista enim flagitia Democriti, sive etiam ante Leucippi, esse corpuscula quacdam levia, alia aspera, rotunda alia, partim autem angulata et pyramidata, hamata quaedam et
5 exterminatus est GUC (possibly the position of est in other uss is owing to
a dittographia of ezt.). 11 ut Carbo CB. Neptuni Jos. Scaliger, aut Neptuni mss, [aut] Nept. Sch. 17 doce [P]CHL Red. Asc., doces ABCEBK, doceas UO. 22 nihil est enim see Comm. 24 oracula [A]U, oracla
BCEPBK+. veri tamen similiora [A], veri simile tamen similiora BIEKN, vert simili tamen similiora B°PHMOV Asc., veri simile tamen si meliora CB, veri- similiora tamen U+. 26 quaedam levia mss generally, quaedam quacdam l, O, quaedam alia 1., conj. J. 8. Reid; see Comm, rotunda alia Mss generally, alia rotunda THV Asc.+. 27 partim autem angulata X, part. ang. C, alia autem partim ang. Asc., partim quaedam ang. UHILO. et pyra- midata hamata quacdam Ed., hamata quaedam E El., Or. Ba. Sch. Mu., firamata quaedam A, foramata quaedam C3K, firmata quaedam P El., Moser’s E Fa and
10
25
LIB. I CAP, XXIII—Xxv §§ 63—69. 23
quasi adunca, ex his effectum esse caelum atque terram nulla co- gente natura, sed concursu quodam fortuito,—hanc tu opinionem,