I. Cum multae res in philosophia nequaquam satis adhuc 1

xplicatae sint, tum perdifficilis, Brute, quod tu minime ignoras, t perobscura quaestio est de natura deorum, quae et ad agni- ionem animi pulcherrima est et ad moderandam religionem secessaria, De qua tam variae sunt doctissimorum hominum amque discrepantes sententiae, ut magno argumento esse de- »egt causam [id est, principium philosophiae] esse inscientiam, »rudenterque Academicos a rebus incertis assensionem cohi- uisse. Quid est enim temeritate turpius, aut quid tam teme- arium tamque indignum sapientis gravitate atque constantia uam aut falsum sentire aut, quod non satis explorate perceptum it et cognitum, sine ulla dubitatione defendere? Velut in hac 2
.
2 sint X, sunt Asc. K. 8 agnitionem [ACE] Mus. cognitionem BO. qua tam XBKL, qua quod tam several of Moser and HMNOCR, gua quidem um G Heind., qua cum tam Ba. sunt Asc. [B?CE]KV0!U+, sint AB'BCHMO? Ba. ut Asc. B?UILO (erased by corrector), om. AB'CEBK+Ba. id magno Or. Ba. fter Ernesti. esse debeat——sententias (§ 2) om. AC'BKEMR. debeat BC?E nd mss generally, debeant L Sch., debent M (of Moser) Ba. 7 causam 1 est principium Asc. C? (recenti manu margini adscriptum) El. UTHILNV, causa rincipium BIE, causa et principium B°O, causam Or., principium Ba, causam t principium Sch. Mu., causam esse inscientiam Wytt. Heind. Creuz. id est ~inscientiam om. ©. esse inscientiam El., esse scientiam Mss generally, esse sen- mtiam HN. 9 turpius Asc. Palat. 3 Hery. El. Oxf. yC*, fortius mss generally, redius Manutius, Klotz. ’
uC. 1
°
2 DE NATURA DEORUM.
quaestione plerique, quod maxime veri simile est, et quo omnes duce natura trahimur, deos esse dixerunt, dubitare se Protagoras, nullos esse omnino Diagoras Melius et Theodorus Cyrenaicus putaverunt. ~ Qui vero deos esse dixerunt, tanta sunt in varie- tate et dissensione, ut eorum molestum sit dinumerare senten- tias. Nam et de figuris deorum et de locis atque sedibus et actione vitae multa dicuntur, deque his summa philosophorum dissensione certatur; quod vero maxime rem causamque con- tinet, utrum nihil agant, nihil moliantur, omni curatione et administratione rerum vacent, an contra ab lis et a principio omnia facta et constituta sint et ad infinitum tempus regantur atque moveantur, in primis magna dissensio est, eaque nisi di- judicatur, in summo errore necesse est homines atque in maxi- 3marum rerum ignoratione versari. et fuerunt qui omnino nullam habere censerent rerum humana- rum procurationem deos. Quorum si vera sententia est, quae potest esse pietas, quae sanctitas, quae religio? Haec enim omnia pure atque caste tribuenda deorum numini ita sunt, si animadvertuntur ab iis et si est aliquid a dis immortalibus hominum generi tributum. Sin autem di neque possunt nos 2. juvare nec volunt nec omnino curant nec quid agamus animad- vertunt nec est quod ab iis ad hominum vitam permanare possit, quid est quod ullos dis immortalibus cultus, honores, preces adhibeamus? In specie autem fictae simulationis, sicut reliquae virtutes, item pietas inesse non potest, cum qua simul sanctitatem et religionem tolli necesse est, quibus sublatis per- 4 turbatio vitae sequitur et magna confusio; atque haud scio an pietate adversus deos sublata fides etiam et societas gencris humani et una excellentissima virtus, justitia, tollatur. Sunt autem alii philosophi, et ii quidem magni atque nobiles, qui 3° deorum mente atque ratione omnem mundum administrari et
_
_
N
2 trahimur Cobet Va. Lect. p. 460 (tra- lost after natura cf. Off. 1 18 trahimur et ducimur), vehimur Asc. U. Mus. Klotz, venimus BECO Or. Ba. Mu. Sch., veni- imus C?, 3 Cyrenaicus Mss, Cyrenaeus G. Ba. 4 [putaverunt] Ba. after Bake. 5 dinumerare B°C?EC, annwmerare Asc. UHIN,innumerare B}, enumerare O Klotz. 7 his Asc. CUB, is (superser. h) A, iis BN+ Or. Ba. Sch. 9 con- tinet mss generally, cont. est Asc.U+, ef. the next note. 12 in primis C Oxf. y Manutius, in primisque CEU Mus, in primis quae AB. dijudicatur AB} CE+, dijudicetur B°UH, ef. Mady. Fin. 11 86. 19 tis edd., his mss generally.
LIB. I CAP. I—Iv §§ 2—7. 3
regi censeant, neque vero id solum, sed etiam ab isdem homi- num vitae consuli et provideri; nam et fruges et reliqua, quae terra pariat, et tempestates ac temporum varietates caelique mutationes, quibus omnia, quae terra gignat, maturata pubes- s cant, a dis immortalibus tribui generi humano putant multaque, quae dicentur in his libris, colligunt, quae talia sunt, ut ea ipsa di immortales ad usum hominum fabricati paene videantur. Contra quos Carneades ita multa disseruit, ut excitaret homifies
non socordes ad veri investigandi cupiditatem. Res enim nulla 5
ro est, de qua tanto opere non solum indocti, sed etiam docti dissen- tiant ; quorum opiniones cum tam variae sint tamque inter se dissidentes, alterum fieri profecto potest, ut earum nulla, alterum certe non potest, ut plus una vera sit.
f