V. Spalding. ad Qninlii, VI. 1, 14.

BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. Ot
h\ literis viam miiuire maluerunt. Ceterum universa literaruni studia post tumultum SuUanum Roniae acrius agitata, sed in Latio, cuni ante magis quam in urhc floruissent, belli cladibus exstincta sunt ("'). NonnuUi igitur artes recondilas ct ab omnium usu remotiores tractare coeperunt, ut philo- sophiam praetcr Ciceronem et indoctiores quosdam Epicureos T. Lucretius poeta et M. Rrutus; Ser. Sulpicius Ruius iuris prudentiam in artis formam redegit, quam rem olim, si iides Ciceroni, L. Crasso propositam ne Cicero qnidem perficere propter nuiltitudinem occupationum potuit; M. Terentius Varro et P. Nigidius Figulus oninem antiquitatis disciplinam com- plexi suut. Verum hi inter multos sane paucissimi. Nobiles autem et qui nobilitari houoribus gerendis cupiebant, Cice- roniano more plurimis literis erudiri volebant : etsi huins viri studium multiplex a nemine aequatum, a paucis in- tellectum est. Unus Hortensius, sane ille quidem Ciceronem aetate antecedens, nihil praeter dicendi opns, ueque id arti- ficiose coluit. Sic igitur etiani eloquentia, olim natura genita uec ullo artium cultu aucta, res mulli studii et laboris facta est(^^); qnae causa fuit, ut Romani, in qua arte natura valebant, ea sola Graecos magistros suos aequareut.
§. 36. Mos erudiendae iiiventutis mutatus.
Sed eodeni, quo artificium eloquendi inventum, terapore mos ingenuos adolescentes instituendi totus mutatus est (^^). Olim usu magis quam literis, videndo magis et audiendo quam doctrina, rei publicae potius belli domique gerendi prudentia , qnam varia eruditioue institucbantur ; aderant contiouibus et senatui habendo ; deducebautur ad viros rebus gestis pariter atque virtute praestantes. Is mos totus sub- latus est, nec nisi unius fere M. Caelii exemplum exstat, quem a patre ad Ciceronem deductum constat, in cuius cou-
61) Cic. Arch. 3. de Or. III. II, 43. 62) Quintil. XII. 10, 39.
63) Aliter intelligendus Cicero de Or. I. 1,3. v. nostra coninien- taria.
9» BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
suetudine artes rci publicae utiles disceret. Nec id tam rei publicae nocuit, quam ex mutata rei publicae forma fluxit, ut deyitari non posset. Ea enim non iam senatus consilio populi iussis magistratuum potestate regebatur, sed a paucis principibus, qui ingentibus divitiis magnisque clientelis sub- nixi primum domestica largitione, deinde yi militari dorai- nationem arripuerunt ; quod malum altius insederat, quani quod Sullae legibus quamvis cupientis tolleretur. Sic factura est, ut militum ope primum Caesar, deiude Octayianus Au- gustus sublata libertate ad regalem potentiam eniterentur. In eo igitur rerura Romanarum statu, si a Cicerone Catone et paucissimis aliis discedas, quid adolescentes a yiris tunc in re publica magnis boui et honesti discerc potuerunt ? Eratne boni exempli Cn. Pompcii levitas, qua modo senatum tuebatiir, niodo populi gratiam captabat et inter optimatiuni et popularium factionem quasi medius constitutus arbiter rei publicae sibi visus est, donec omnera vim in Caesarera ces- sisse animadvertit ? Quid? C Caesar, quamvis summo in- genio praeditus, nuui adolesccntia rcgiis flagitiis dehoncstata, violento consulatu et Catilinariae perducllionis suspicionc et credibili et crcdita nura antiquoruni Romanorura similis vidc- batur? Quid? inanis Q. Hortcnsii elegantia et puerilis luxu- ria nura laudari poterat? ut Clodios et Vatinios et Curiones et Milouem casu magis utilera rei publicae quani bonuni civera tacearaus, et reliquam turbam horaiuum consulatibus et censuris insignium, scd nulla re libera re publica digno- rura. Reliquum igitur unum illud crat, ut adolescentes Graecorum literis et a Graecis instituti plane novam discendi viara inirent.
§. 37. Sermo Romanus exciiltus,
Praccipuura eloquentiac instrumentura accessit exculto et ditato sermone latiuo. Olira enim latine loqui non erat artis et studii, sed usus atquc consuetudinis; domo qui nun- quam cxierant ncc peregre quicquara vidcrant vcl audiverant, eos familiari quodam ct hereditario bono latine locutos nou
BREVIS ELOQIJENTIAE ROM. HIST. 03
cst rairaiiduni (''^). Sed liaec consuctiulo catenus valcbat, ne quid in sernione non Romanum incsset; sed nova et obsoleta, rustica et urbana, elegantia et plcbeio sermonc trita nullo discrimine habel)antur. Talem ctiam M, Antonii oratoris indole summa, sed nullo artium studio praediti sermonera fuisse oportet, quera Cicero, etsi non nimis inquinate locutus sit, tamen diligenter loquendi laude caruisse dicat. lara vero aures Graecoruni literis et auditione cultae honestius quiddam et exquisitius desiderabant. Itaque nunc primuni animad- versum est discrinien sernionis eniendati et vitiosi, puri et ex varia colluvione mixti, urbani et rustici. Obsoleta re- raoveri, minus honesta lectioribus rautari, peregrina tolli coeperant, nec iara in honore erat quicquid latinura esset, sed quod in latinis optiniorura usu et consuetudine proba- retnr. Hinc etiam magna illa serraonis urbani et non urbani, sive peregriunm sive rusticum sive Italicum dixeris, differentia manavit. Ea non tara in vcrbis quibusdani et locutionibus cernebatur, quae extra urbeni audirentur: ea enira mutarl dediscique poterant {^^); sed in ore Romano inerat quaedam cultior et loquendi et pronuntiandi forraa. Nara non solum soni efferebantur subtilius, ut nec putida quadani diligentia nec rustica dilatatione corrupti viderentur; et erat quidani verborura delectus, ut ex receptis et coraraunibus ea sume- rentur, quae nec vulgaria essent et sententiis enuntiandis accomraodatissima (^'^). Et hac urbanitate Romanos etiam minus literatos quamvis doctissimis provincialium et Italicorum praestitisse non mirabiraur. Omnera sermonis latini dictionem ad exemplum Graecorum primus arte tractavit G. Caesar; sed longe plura in hoc genere debentur M. Tullio Ciceroni. Is artem graraniaticam libris quidem non tractavit, sed et verbis Graecis latine conversis et coraponendis flectendisque a vetere stirpe novis, quanquara summa, ne offenderet, cura habita sermonem latinum insigniter ditavit et scriptis snis copiam et ubertatem linguae ostendlt et compositione et
64) Cic. Brut. 74, 258. 65) Cic Brut. 46, 171. 66) Latius Cicerone ita definit Quintilianus VI. 3, 17.
94 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST.
structiira Graecorum nnmeros et suavitatem soiii primns ae- quavit. Et cum esseiit qui autiqua et horrida cultis et po- litis praeferrent, item qni amputata et praefracta rotnudis ct conclusis (^^), instior tameu posteritas perfecti et snis quibusdam numeris ahsoluti sermonis laudem Ciceroni non denegayit. Nam cum yiveret, plurimos et aemulos et invidos invenit, qui, cum nec populi nec doctorum indicio illi pares haberentur, sibi tamen ipsi plauderent et alios contemnerent. Tales scriptornm Sallustius, oratornm Asinius Pollio fuerunt. Et hic adeo errabat, ut, cuni Sallustium Catonianorum ver- borum furem impudentissimum dixisset, in res multo minus tolerabiles sese delapsum oblivisceretnr; quam ob rem ae- quissimus iudex Quintilianus seculo priorem videri posse ("**), paulo accrbius Aper in dialogo de oratoribus inter Menenios et Appios videri studuisse iudicat (^"). Scriptor Pollione inferior, sed oratoria laude par M. Caelius Rufus, elegans alioquin et facetus, quod ostendunt epistolae Ciceroniana- rum volumine comprehensae, ad idem vitium inclinabat {''^). Omnino nitidum et politum Ciceronis sermonem nerao praeter