V. Expllcatt. 55) Saturn. II. 12.

«REVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. 89
et facilitate verhorum iii oratoniin numeriim perYeuit (^'). P. Antlstii, qui cum priore una est occisus, laudes non con- teinnendas Cicero habet; fuisse enim dicit acutum in in- veniendo, diligentem in compositione, memoria vahiisse, ver- bis non ahiectis usum; qua re summis oratoribus eius tem- poris exstinctis plerasquc causas ad eum esse delatas (^'). Hunc minime aequabat Cn. Pomponlus , maxinie propter orationem rebus confusam, verbis perturbatam ("'^). Denique eorum oratorum, qui extra urbem floruerunt, principatum Cicero T. Betuclo Barro Asculano dat; qui ceteris memoratu dignior, quod nobilis oratio eius contra Caepionem exstabat, cni responsionem scripsit L. Aelius Stilo (^^).
§• 34. Q,uarta eloquentiae Romanae aetas. Status rei pnblicae.
lam ad quartam eloquentiae Romanae aetatem per- venimus, qua ad summum praestantiae fastigium est evecta non tam praeclarorum virorum studiis, quam ipsa rei publi- cae conditione et necessitate. Est euim summa eloquentia liberarum quidem civitatum alumna, sed non integrarum et bene moratarum, sed ruentiuin et in suam perniciem vitiis turgescentium. Non dixerim quidem solis hominum et faclio- num malis et facinoribus augeri eamque rem praecipuam dicentibus materiera suppeditare: sed quamvis sit magnum et regium in horaiuuin mentes rerum prudentia et facundia verborum dominari, illa tamen rerum Immanarum natura est, ut id maxime in eas civitates cadat, quae factionibus quassa- tae in potentiuin horainnm clientelas scindantur. Apud bonos enim boni valent et raagni existimantnr ; in civitate perdita qui sola prudentia aut morura integritate comraendatur, nisi accedat eloquendi ars, qua decipiautur alii, alii nioveantur, audiri non solet. Sic Attica, sic Roraana crevit eloquentia; obmutuit utraque et inanibus sophistarum declaniationibus
56) Cic. Diveis. L\. 21. Brut. 62, 221. 57) Cic. Bnit.
63, 226. 58) Cic. Brut. 62, 221. de Or. II. 22, 91. 59) Cic.
Brut. 46, 169.
OO BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
obliterata est, cum suhlata diceiidi et facieiidi liceutia civi- tatuui forma mutata est.
§. 35. Eruditio universa,
Vulgus liac aetate, ut omnihus, si Atticae civitatis floreni exceperis, impolitum ac rude mansit nec faiit doctrinae aut eruditis. Sed ea onmino erat literarum couditio, ut qui earum plurimum scirent dissimularent se didicisse aut certe quae didicissent in suum potius usum et oblectamentum, quam in populi fructum laudemve civitatis couYerterent. Et quan- quam plurima ante Ciceronis aetatem scripta sunt apud Ro- manos, incredibilis tamen omnium artium ruditas usque ad Ciceronis aetatem fuisse putanda est. Praeter comicorum quorundfim fabulas niliil exstabat clegans et facetum, nihil sententiis et vcrbis dignum politis auribus, niliil quod Grae- corum snavitatem referret, a quibus solis omnia dicendi et scribeudi exerapla sumebantur. Carmen epicum nihil erat, nisi ieiuna de bellis et praeliis versificatio ; tragoedia ita duntaxat de Graecis expressa, ut qnod hi grave et vehemens haberent apud Romanos horridum esset et asperum; ora- tores quidani laudabiles, sed nullis scriptis apud posteros clari; historiae scriptio nulla. Sed Cicerone adolescente lite- rarum Graecarum cognitio per magistros Roniam commeantes et itineribus adolescentum publicanorum magistratuum ea in- crementa cepit, ut, cum Molo Rhodius de civitatis suae praemiis SuIIa dictatore dicens primus in senatu sine inter- prete esset auditus O, mox horridus videretur et a com- mnni humanitate remotior qui Graeca lingua non tam facile quam domestica et populari uteretur. Tanta autem visa est Graecorum librorum praestantia tantaque optimonim apnd eos exemplonim copia quaerentibus ostendebatur, ut mirari nullo modo possimus, quod Romani magis imitando qiiam inveniendo validi illorum vestigia premere, quam suam sibi
60) VaJ. Max. II, 2, 3. Ignanis enim 3Iolo linguae latinae;