XVII. 1. Macrob. Sat. II. 11. Plut. Praec. Pol. t. XII. p. 267. de

cap. ex host. util. VII. p. 276. de soU. anim. XIII. p. 180. 42) Cic. de Or. III. 1,4. 2,5. auintil. VIII. 3, 89. Val. Max. VI. 2, 2. 43) Cic. Off. III. 16, 67.
y» BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
ridiculum naQci nQogdoylav, quo testeni quendam in Piso- nem prodeuntem confudit (^^); ridiculum est etiani illud ex tempore dictum in causa C. Aculeonis contra Gratidianum, quod in L. Lamiam hominem deformem iecit (;^^). Praeterea ex defensione Cn. Flancii contra M. Brutum hominem \ita accusatoria infamem locus prolixior servatus est, qui in irrisione adversarii seyeriore quadam versatur et rebus tam grayis, verbis tam ornatus est, ut nihil possit supra {*^). Verum omnium fere, quas Crassus egit, causarum nobilissima est M' Curii de hereditate M. Coponii, acta, si Pighio iides, C. Claudio M. Perperna coss. apud T. Manilium prae- torem a, 662 ; sed res incerta. Is Curium , si ipsi filius natus et postea mortuus esset, heredem scripserat; cum igitur filius natus non esset nec igitur mori potuisset, Curius heredi- tatem petivit ex aequo et bono: nihil enim dici illis testa- menti verbis, nisi heredem institui Curium, si proles Coponio nulla superstes esset. At Q. Scaevola toties collega Crassi scriptura defendebat, ut hereditas agnatis cederet. Quibus argumentis Crassus institerit Cicero in Bruto tradidit (^") ; idem alio loco dictorum particulam servavit (^^) multisque locis hanc orationem eis laudibus extoUit, ut plurimos igno- biliores triuraphos uni illi dictioni postponat ('*^). Vicit auteni Crassi eloquentia iuris peritiam Scaevolae (^°). Incertae sedis sententiae duae exstant (^').
Opinio erat Cicerone puero recepta Crassum non plus didicisse, quam institutione puerili percipere potuisset; in qua opinione refutanda Cicero studiose versatur in exordio libri secundi de Oratore. Et ut non multum tribuamus illis argumentis sic eum Graece locutum , nullam ut aliam linguam nosse videretur, et Ciceronis pueri studia rexisse et ea per-
44) Cic. de Or. II. 70, 28.5. 45) Cic. de Or. II. 65, 262.
46) Cic. de Or. II. 55. 47) Cic. de Or. II. 57, 242. Brut. 53, 194. 48) Cic. de Oi-. II. 6, 24. 49) Cic. Brut. 73, 256. cf. p. Cae-
cina 18. et 24. 50) Cic. de Or. II. 57, 243. 51) Cic. Or.
66, 223. Piiilipp. XIV. 6. extr. , hoc qiiidein a scriptoribus huiiis argumenti nondum repertuin. Locus Val. Max. IX. 1, 1. ex oratione pro Considio nesclo quo in Oratain desuinptus est.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. 53
contantein doctis posuisse, ut sunima artiuni peritia eluceret, tamen alia sunt, quae illiteratum Crassum lideri non sinant, sed Romanorum principum ante Ciceronem fere eruditissimum fuisse persuadeant. Cum Arcliia enim poeta familiariter vixit (^-) ; a L. Caelio Antipatro literas cum Graecas tum Romanas didicit (^•^); Athenis plurinium versatus est cum scholarum philosophicarum principibus, qui tunc erant, onmi- bus, Acaderaicis Charmada et Clitomacho, Mnesarcho Stoico, Diodoro Peripatetico ; quin etiam duce Charmada legendo Platonis Gorgia yiri inter philosophos diyini arteni et prae- stantiam cognoyit (^'*). Sed Romanorura more faciendo quara dicendo intentiorura pauca scripsit et forensium causarum senatoriique muneris mole paene ohrutus, praesertim cum ad senectutis exoptatum otinm non peryenisset, ne orationum quidera suarum nisi partes quasdam et comraentaria quasi uberiora reliquit (^^). Tamen et accurate de artificio elo- qnendi cogitayit et Graecis vertendis et imitandis sese dili- genter exercuit (^^) et iuris peritiam minime vulgarem sil)i comparavit. Nec illud Cicero similis olim operis consilium agitans totum fingere potuit Crassum id sihi proposuisse, ut rudem adhuc et indigestam iuris civilis molera dialecticae ope in artera discendi cupidis facilem redigeret (^^).
Ut recte igitnr iudicenms quantum Crassus in doctrina profecerit, ducem Ciceronem sequemur. Is cum laudibus immodicis et paene divinis, quibus solet, eum cumulasset, ut veritatem facilius assequare, haec temperamenti causa Crassi ipsius persona usus interposuit (^^*) : „ ego enim is sura, qui, cum summo studio patris in pueritia doctus essem et in forum ingenii tantnm, quantum ipse sentio, non quantum forsitan vobis videar, detulissem, non possim dicere me haec, quae nunc coraplector, perinde ut dicam discenda esse di- dicisse: quippe qui omnium maturrime ad publicas causas
52) Cic. Arch. 3, 6. 53) Cic. Brut. 26, 102. de Or. IM.
13, 54. 54) Cic. de Or. I. 11, 47. II. 90, 365. III. 20, 75.
55) Clc. Brut. 44, 160. 163. 164. 56) Cic. de Or. I. 34, 154.
57) Cic, de Or. II. 33, 142. cf. Brut. 39, 145. 58) de Or. III. 20, 74.
^^4 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
accesserim aimosque iiatiis uiiura et viginti nobilissimum lio- minem et eloquentissimum in iudicium vocarim; cui disciplina fuerit forum, niagister usus et leges et instituta populi llo- mani mosque maiorum." Non potuit adeo impudenter mentiri Cicero, ut hominem vix initiis literarum imhutum summo patris studio doctum diceret; sed recte iudicavit senslsse Crassum perfecto oratori artes omnes scientia esse com- plectendas, temporibus tamen et suis et rei publicae im- peditum id assequi non potuisse. Ineptnm esset in laudanda viri praestantis eloquentia Ciceronem superare velle: paucis igitur ut defiingamur, ingenio summum, studio indefatigabili. tantuni assecutum existimabimus in invenieudo parliendo di- cendo agendo , quantum sine accuratissima omnium artium cognitione et intelligentia potuerit; fuisse eundem patronum acutissinium , senatoriae sententiae auctorem gravissimum, contionatorem acerrimum et, si a reis manifestae culpae cou- victis non ita expetitus sit, ut Antonius, causam eius rei non in facultate, sed in voluntate diccndi qnaerendam esse puta])imus, quod rei publicae opitulari quam liomines noxios debitae poenae subtraliere maluerit {^^). Nemo gravius se- uatus auctoritatem a lubidine consulis tutari (''*') nemo cuni maiore ipsius diguitate irridere adversariuni potuitC"'), nemo emeudatius pressius elegantius cogitala eloqui; omnia Cice- ronis scripta perscrutatus , non reperies quicquam, quo in illis dicendi partibus Crassus Cicerone inferior videatur. Si
59) Cic. Briit. 38. 42 — 44. 53. cf. de Or. I. 26, 122. H. 43, 188. 34, 220. III. 9, 33. 12, 47. Off. I. 30, 108. De lepore consentit Quiiitilianiis VI. 3, 43., de gravitate gestns XI. 3, 94. Artificiosam tonipositionem, qua parte ante Ciceronem claudicabatur, laudat Cic. Or. 05,219. cf. Quintil. IX. 4, 109. Ilinc nomen eius tanquam suuimi patroni habitum, Cic. p. ftuinctio 26. Div. in Caecil. 8. Ser. ad llerenn. IV^ 2. Vell. II. 9. et 36. Plin. II. N. XVII. 1. dial. de Or. 26. Macrob. V. 1. p. 483. Zeun. Sulpicius ingenio diver- sissinuis Crassum iniitari volebat: Cic. Brut. 53, 203. Quis fuerit Septiiniiis ille, de (juo ideni tradunt Quindl. VIII. 3, 22. Priscian. ex Cic. p. Vareno III. p. 136 Kr. , qui contra Erucium Antoniastrum vocat, ignoratur. . 60) Cic. de Or. III. 1, 4. 61) Cic. de
Or. II. 53, 223 sqq.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. 75
fuit, ornatiorc et literatiore diceiuli geiierc siiperatus est; quibus rel)us cum ne Dcmosthencs quidcm Ciccronem aequet, tamcn gravitate fulminum in liostcs civitatis yihratorum longc maior orator existimal)itnr, donec veritatis sensus apud ho- inines valcbit. locorum quidem lcporis urbanitatis, quae in Crasso fuit (*''-) yix tcnuis quaedani umbra ad nos pervenirc potuit; aclionis vis et artilicium ('■'^) in audientium animis raovendis potentissimum legentes fugit : sed ex pauculis dictionnm reliquiis ea spirat ingenii maturitas sententiarum dignitas verborum elcgantia affectuum non miserationi et fletibus movcndis accommodatorum, scd grandium et nobilis cuiusdam indignationis plenissimorum vehcmcntia, ut, si omnia Crassi praeter divina illa vcrba in Philippum dicta ignora- remus , tameu eloquentiae Romanae sccundum Ciceronem princeps videretur.
Seculo post Christum altero Crassi memoria exaruit; nec enim apud Frontonem uec apud Gellium cius mentionem fieri videmus. Hi enim uimis studiosi antiquorum cultius Crassi ingcnium, sed nec multis nec politis literarum monu- mentis consignatum negligebant, Catonum Scipionum Grac- choruni admiratores.
§. 28.