II. 343.: etsi is a nostra sententia abhorret.

6 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
nondiim studiose et consilio receptas monstrat; quarta quae Romanorum ingenium efficere potuit omnium artium ope auctum perfecit. Prlma igitur aetutc, cuni veteres trifariam diviscrint artem dicendi, trium generum unum deliherativinn s. ovf.i^ovlEVTii{6v usitatum fuisse satis manifesto apparet. Nam mos ille minime despiciendus, ut leges pro contione suaderentur et dissuaderentur, iam ante yidetur observatus esse, quam legihus Puhlilia & Maenia patres ante trihus in suffragium missas auctores fieri coacti sunt. Huius popu- laris eloquentiae initia qui a decemyirorum temporihus repeti- verit, quihus plehs a patrihus diu impune vexata de miseria paulatim emergere coepit, fortasse non erraverit. Utut rudes enim fuerint trihunorum vetustissimorum contioncs (**), at fuisse, quemadmodum evinci non potest, vero tamen simile est. Sed memoriam eorum in Annalihus servatam esse, etsi Livii nota in fontihus hlstoriae consulendis incuria incertuni reliquit, tamen ne prohahile quidcm videtur. Nec snasiones illae, quas apud Livium legimus, legum Liciniarum (■'), legis Ogulniae (^^), et multo aute Terentiliae et Canuleiae aliud, quam veri similitudinis quid dici potuerit, fundamentum ha- bent. Cum enim Annalihus magistratus bella gesta foedera facta legcs latae annonae caritas pestilentia prodigia per- breviter nec ulla verl)oruni aut copia aut ornatu perscrihe- rentur, factorum, non dictorum scriptores memores fuisse oportct. Tamcn cum Livius minime diligens, Dionysius et saepe ineptus et praeceptis opinionihus praepeditus scriptor videatur, tenuem illam Romae antiquissimae accuratius cogno- scendae viam cum Annalil)us illis amissam dolemus.
§.4. Reliqua duo dicendi genera.
IndklaU dicendi genere Romani ante Catonis actatcni usi non videntur. Nec enim eloquentiac usus crat iu causis privatis, quae lunc totae a formularum iure pcndehanl et
8) Id Liviiis VoltTonis Publilii ore haiid incpCe fatetur II. 56. y) Liv. VI. 37. 10) Liv. X. 7.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. »
apiul praetores et iudices Areopagitarum illa seYeritate prae- ditos agebanturC); et causae publicae populi tributim cen- turiatirave convocati suffragiis iudicatae in criminibus et testimoniis totae versabantur. In populo autem exorando noxiis non sane multura spei erat, cum neque essent elo- quendi lenocinia nec pecuniis largiendis et ambitu iuvarentur, et hominibus illis pravi moris esse videretur misericordiara sibi precibus et fletu extorqueri. Duas causas publicas illustres, utramque belli Hannibalici tempore actam, Livius commemorat, quae causae totara arrexisse civitatem videntur: qua re, si tunc eloquentiae aliquod munus fuisset, non ta- cuisset. Harura altera M. Postumii publicani est ('-) , altera Cn. Fulvii Flacci praetoris ('^). Nentra ab eloquentibus tractata, qui nulli tunc in iudiciis versabantur: in illa publi- cani pro socio vim intentaverant severo senatus consulto et graviore actione prohibitam; in hac Q. Fulvii quater con- sulis, qui rei frater erat, preces valiturae videbantur, nisi senatus e re publica esse negans Q. Fulviura ab obsidenda Gapua discedere pervicisset, ut reus damnaretur. Rectiiis profecto illa aetas iudicabat, quam Ciceronis, cui mendax orationis ornatus et miserationes pro indignissimis adhibitae adeo placebant, ut publica utilitas privatis studiis plerumque posthaberetur. Regnare in iudiciis, noceutissimos eripere iuvidiae populari, ius et iniuriam oris temperamento miscere ambitiosis seculis magnura et regale visura est, sed incor- rupto hominum veterum iudicio displicuit. — Generis de- monslralivi , quod tertium eloquentiae ponunt artis scriptores, laudationes funebres sunt, quibus, cura antiquissimae essent in re publica Romana ('^) , nihil tamen ab eloquentia magis alienum iudicat Cicero ('^). Aliter nos iudicaturi videmur, si eiusmodi laudationes nunc etiam legere liceret. Cum enim minus ad res defunctorum gestas extollendas, quam ad aemu-
11) Nihil de contrario probavit Westerniann Hist. Eloq. R. p. 28. 12) Liv. XXV. 3. 13) Liv. XXVI. 2. 14) Dion.
Hal. V. 17. Plut. Popl. 9. Clc. Brut. 16, 61. 15) Cic. de Or.
H. 84, 341.
m BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
landi stndia incendeiula (^'^) comparatae essent, sententiarum dignitate Yer])ornnu|ue granditate populi Romani niagnitudi- neni quodara modo aeqnasse videntur.
§. 5. Eruditio adolescentiuni.
Si quis erat illis teraporibns eloquens, facundia erat naturae beneficio debita: nemo enim ad dicendum institue- batur nec erat ars ulla doctrinae. Adolescentes enim non tam literis et magistrorum Yoce erudie])antnr, quani usu et more publico observando couTictu principum contubernio ducum. Quod usqae ad Ciceronis aetatem retentnm est, ut senes et honorati de iure respondentes vel de re publica disserentes turba discentium gauderent, id ab antiquissimis civitatis temporibns repetendum esse Ycri simillimum Yidetur. Et est haec disciplinae ratio, ut gratuita, ita honestissima et ad angendam magnitudinem Romanam plnrimum contulit. Erant enim non frigidae niagistrorum disputationes, sed Yiva virtutis exempla; non inutiles de rebus a vita alienissimis disceptationes, sed de summa re publica et laudibus civitatis servaudis augendisque praecepta multorum annorum usu con- firmata. Quod praeterea Etruscorum quasdam artes didicisse feruntur adolescentes, id Romanis moribus et cultni vere populari et domestico offecisse credendum non est. Nihil enim praeter haruspicinam et reni agrimensoriam artes ne- cessarias quidcm, sed non magni ad ingenium colendum momenti, ex Etruria Roma dclluxit ('').
10) Westenn. 1. c. p. 29. 17) Haruspicinae discendae causa
adolescentes Ronianos nobiles in Etruriam missos esse Goerenzius in Ijesj;g. 11. 9, 21. et Frandsenus in libello de Ilaruspicibus edito a. 182,3 argumentis oppositis infirmare studiierunt. Frustra quideni, Scrii>torum enim testimonia Cic. Legg. 1. c. Divin. I. 41. Liv. LX. 36, Val. Max. I. 1, 1. aliter intelligi non possunt. Qnomodo fieri poluit, ut Cicero diceret, qiiod ilii volunt, principiim Efruscoruni filios sin- gnlisEtruscorum gentibiis eriidiendos traditos esse? Cur traderentur popiilarlbus (pii inter popiilares vivebant 'i Nec aliud indicatur in Legibus: j977wc/;jr'.v Elruriac, in(piit, iliscipUuani docento, (juippe adolescentes Komanos ad discendum missos. Non fuit haruspicum
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. 9
§.6. Viri diserti aetatis {triinae.
Disertoriini liuiiis aetatis liominum perteiiuis ad nos pervenit raemoria. Quis, inquit M. Tullius in libro de claris oratoriLus C^), non putet L. Brutum fuisse disertum, quod regibus pulsis civitatem legibus magistratibusque de- vinxerit? possumus L. Valerium Potitum, qui post decem- viralem invidiam plebem in patres incitatam legibus contio- nibusque mitigaverit; et quae sequuntur. Quanquam legum Valeriarum in hac mitigandi provincia maiores partes quam contionum fuerunt. In M. Valerio, quem dicendo seditionem in monte Sacro sedasse Cicero tradit, cum Livius aliique eam laudem Agrippae Menenio tribuerint, non erravit, ut uon nuUis visum ('^), sed alios annales secutus est (-^). Etiam C. Fabricium M. Popilium M' Curium Dentatum C. Flaminium hominem seditiosum Q. Fabium Maximum quin-
collegiiim Romanorum ante Caesarum aetatem, qua exstincta erat Etruscoruin gens et ne sermo qiiidem superstes; sed disciplina haruspicum ab augiirali divelli non potest, qua Romani carere non poterant , qiiia cerimoniae omnes rei piiblicae rationibus rege- bantur. Id et Ti. Cracchi consiilis exeinplo apud Cic. de Divin.