L. Mummius L. Aurelius Cotta consul a. 610, qucm accu-

savit Metello defendente (^^), et Ti. Claudius Asellus homo vita nequara et turpis C^). Sed ingenii cultu et morum iu- cnnditate ita pares fuerunt Scipio et Laelius, ut neutri prio- res vindicari possent: maiorera tamen de Laelio fuisse sa- pientiae faniam Cicero narrat ('''•'). Cuius rei causam nou hinc cura Cicerone repeto, quod non uni orania tribuere voluerint honiines, sed quod Scipio longinqua militia et cla- rissimis bellis patrandis rei publicae domi gerendae non tantara, quantani Laelius, tribuere operara potuerit. Hoc quadanitcnus confirraat Ciceronis narratio (^"): in amicitia eorum quasi quoddani ius inter eos fuisse, ut militiae propter eximiam belli gloriam Africanum ut deura coleret Laelius, dorai vicissim Laeliura, quod aetate antecedebat, observaret in parentis loco Scipio. Quin Scipioneni a Laelio in oratio- nibus adiuvari opinio honiinura erat paulo invidiosior, nec ca tanicn amicitiae eorum offecit (^').
Oratoriam laudem Scipionis habet Cicero locis plurimis, ita quidera, ut de Laelio raaior quideni faraa horaiuura fuerit, orationes autera Africani minus quam Laelii redolere anti- quitatem dicantur (*-). Cura exiguae hodie utriusque reli- quiae exstent, non satis iudicari de eorum virtutibus licet. Tamen praeter elocutionem purani et Latinara, quae erat aetatis illius laus (""^), sinc dubio magis summarum rerum prudeutia, quara arte excelluerunt. Gravitatem Scipioni, lenitatcm Laelio tribuit Cicero C^) magis hominura ingenia.
65) Vell. II. 4. 06) Cic. Lael. 21, 77. Huic Scipio propter
consulatum Laelio ereptiiin irascebatur. 67) Cic. Brut. 21 , 81.
68) V. mox et not. 78. 69) Cic. Brut. 21 , 84. 70) Cic.
Republ. 1. 12, 71) Cic. Philipp. II. 14. Phit. Ati Setii sit ger.
rexp. p. 135. et praec. poHl. p. 156. Hutt. 72) Brut. 21 , 83.
73) §. 12. 71) Brul. I. c.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. »9
quam orationum luil)itum sccutiis ; idemquc aequalibus omni- bus magis eximia doctrina et rei puhlicae peritia, quam cultu eloqucntiae praestitisse significat ('^). Hoc firmatur eiusdem de elQcoveia Scipionis testimonio ('^). Quintilianus et scri- ptor snayissimi dialogi de oratoribus vetustate horridis, sed magnam ingenii vim prae se ferentibus annumerant {'''). Actionem utriusque paulo intentiorem, sed grayem fuisse nec sine intermissione veliementem, qualis erat Ser. Galbae, Cicero testatur ('^). Orationum Scipionis diutius mansit me- moria, quam Laelii. Et earum quidem, quarum tempus constat, gravissima censoria illa est, qua ad maiorum mores populum hortabatur: huius duae particulae exstant (^^). An- nexae sunt orationes pro se contm Ti. AselUnn de miiUa ad f)opulu»u Asellus enim, quod proptcr vitae turpitudinem equus ei ademptus erat, tribunus Scipiouem apud populum reum fecit. Quinque orationes in ea causa a Scipione ha- bitae('^''), quarum Gellius duas particulas servaTitC^'), duas Cicero (**-). In censura etiam P. Sulpicio Gallo homini delicato vitam probrosam oratione obiecit, cuius locus qui- dam apud eundem Gcllium legitur (^^). Dcinde orationis de imperio D. Bruti Cullaeci, consulis a. 615 mcmoria exstat apud Fcstum (^^), et apud eundcm alius cuiusdam, quae inscribcbatnr. pro aede Castoris: quam ipsam quoque in cen- sura habitam veri simile (^^). Erat enim censorum acdi- ficandas reficiendasve aedcs locare; cuius modi rcm aut
75) Vell. I. 17. cf. Cic. de Or. I. 13, 58. 76) de Or. IF.
67, 270. Brut. 87, 299. 77) auintil. XII. 10, 10. dial. de Or. 25.
78) Brut. 22, 86. 79) Gell. N. A. IV. 20. V. 19. Cf. Valer.
Max. VI. 4, 2. Festus v. milfus. 80) Gell. N. Att. II. 20. is
quintam in ea causa habitam commemorat. Tam nobilis fuit illa inimicitia, ut exemplo theseos rhetoricae sit apud Augustinum praec. rh. p. 226. Capperonn. Non est veri similis altera Pighii sententia p. 489. ad a. u. 614. Asellum ab Africano censore ac- cusatum: sic enim tot orationibus opus non erat. Particula apud Gellium servata docet sponsione Africanum usum si melior vir esset Asellus. 81) Gell. VII. 11. 82) de Or. II. 58, 258.
66, 268. 83) Gell. VII. 12. 84) v. potestur. 85) v. reque eapse.
30 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
oratione commeiulasse aut adversiis iniraicorum obtrectationes (lefendisse Scipio Yideri potest. His omnibus antiqnior est contio i)ost(juam ex Africa rediit', liabita enini a. 608 (^). Sed post censuram et consulatnm alterum liabita oratio est contra legem agrariam Ti. Gracclii, quippe a. 625 (^'). Postrema omnium est dissuasio legis Papiriae de tribunis reficiendis, eodem, quo superior, anno habita. Etsi ea res admodum popularis videbatur, ut populo tribunum quoties vellet reficere liceret, tamen Africani et Laelii in dissuasione sociorum auctoritas effecit, ne perferretur (^^). Cuius oratio- nis niliil relictum est praeter responsum Carboni datum Ti. Gracchum iure caesum videri: cui responso cum esset acclamatum, longe etiam fortius respondit, ut refert Vel- leius (^^). Sed praeterea pars nuUa huius orationis exstat, etsi Ciceronis aetate lectam esse locus eius in Laelio Aidetur pro- bare (^*'). Nec accusatioms L. Cottae quicquam relictum est; sed duas particulas incertarum orationum Isidorus Hispa- lensis rctinuit simplici candore eximia (•'°).
§. 15.