XXXVI. , forma quarta , membranaceus , scriptis foliis

165 Oratorem, Brutum , Topica, librum de partitioue oratoria exhibens. Scriptus est seculo XV. uitide, cuni stemraate farailiae Sassettae et pictura iuitiali. In fine leguntur haec: „Franciscus Sassettus Thoniae filius Flo- rentinus civis faciundum curavit. Sors placida mihi."
X PRAEFATIO.
Lagoraarsiui 85. iu bibliotheca Riccardiaiia uurae- rum g,crit 557. Chartaceus est, scriptus uegligeutissime a. 1478, uullo pretio; quaui ol) rem scripturas eius discre- pantcs uou comuieuioravi. Ilabet etiam libros de Oratore.
Desiderabatur Lagomarsiuiauorum uuus uumero 8. designatus. Huuc taudem iu ])ibliotheca Magliabecchiana reperisse mihi videor, cum codices ex variis olira mo- uasteriis illatos, sed uon diim ordinatos et dispositos iuspicieudi potestas a bibliothecae praefecto facla esset liberalissiuie. lu catologum, plaue ut ceteri eiusdera sortis libri, noudum relatus est, sed uumerum 261 im- prcssuui habet. Fuit autem monasterii D. INIarci fratrum praedicatorum; chartaceus est, forraa uiaxiuia, scriptus niiuime elegauler, sed ex fonte vetusto et probo ductus cum magua diligeutia: uec sperueudus igitur. Lagomar- sini nota, qua codicem a se collatum testari solet, adeo diligcuter erasa est, ut ue uuuicrus quidem, quo eura iudicarat, aguoscatur; quod sccus foret, si merabrauaceus csset. Sed iu hunc Lagoraarsiniauorum solura cadit, quod ille pro usitala ipsius diligcutia anuotavit, ut praefixa habcat hacc verba: „M. Tulli Ciccrouis Brutus iucipit. lcge fclicilcr", quod in finc nulla scriptoris uola lcgitur, postreuio quod u])ique fcrc exhibet in(jcni, Pompei, parlis, aesiumo , loliens, inleUego , ncglego et alia autiquae et gcuuinae scripturae documenta.
lloruui libroruui pari ferc pracstautia et auctoritate suut Vcnclus prior, Otloboniauus, Lagoniarsiui 8. et51.; eique ita ferc ubique couspiraut, ut veritatem & diligenliara scriptorum ])rac se feraut. Ab his proxime absuut Lago- marsini 56. 58. Par. I). ; ceteri his uulla parte acquaudi.
Acccdit auctorilas cditiouis Romauae, quae Floreutiae asscrvalur intcr scriplos libros plulei L. uumeroque XIV
PRAEFATIO. XI
iiotatiir. luscribiliir: „iM. Tullii Ciccrouis dc Oralore ad Q. Fratrem libri III , Brutus & Orator seu dc i)erfectissinio gencre diceudi. " lu fiue lcj>;uutur liacc: „M. T. Cicerouis iu Brutuui cxplicit. Liber auuo (Ihristi MCCCCLXIX., dic vero XII. nicusis lauuarii. Rouiae, iu aedibus Magui- fici viri Pctri dc Maximo." Impressa cst iu uicmbrauis, cum iuitialibus siugulorum librorum auratis et coloratis, et in margiue scliolia habet uberrima, satis docta, mami Angeli Politiaui scripta, ut Baudiuo visum propter simili- ludiuem literarum scribcndarum. Lagomarsini verba aliis codicibus ab ipso collatis iuscripta ab hoc absuut, sed inest uota uuraeri, quo iudicatur, 93. Coustat foliis 177.
Consilium huius racac ediliouis hoc fuit.
Historiam eloqueutiae Romauae rebus ordiuc verbis plaue mutatam multis partibus amplificatam i)lurimis lo- cis correctam libro Cicerouiano praemittere, ut iu priore editioue feceram," et viris doctis, quibus illa quamvis rudis indlgestaque moles uou displicuisset, deberi et mihi decorum videbatur. Nam quae rectius iutellexeris copiis uovis auxeris melius digesta elegantius pcrscripseris re- tiuere et cclare ratio uou est. Deinde verba Ciceronis sequuutur multis locis etiam post Orelliiim & Beruhardyuui rectius distincta, uou uullis etiam mutafa et emeudata; quibus subiecta est notabilior codicum scriplurae diversi- tas et coniecturae cum aliorum tum meae ad explauaudum librum prolatae. Paucissimas euim verbis Cicerouis in- serui, nec usquam citra necessitatem ; loci aut corrupti aut de coniectura euiendati siguificautur praefixo siguo f. Secundum libros auteui et ordinem verborum plurimis locis mutavi et correxi quaedam uotabilius : velut 1 , 2. 5, 19. 11, 43. 15, 58. 17, 69. 20, 79. 26, 101. 33, 12.5. 44, 162. 48, 180. Eruesti scriptura a mea dissidens
XII PRAEFATIO.
lileris niinulis exhibetur medio iuler verba Ciceronis & annotationem criticam loco.
Sequitur rerum et verborum explicandorum commen- larius raiuus copiosus quam necessarius et scriptori soli quani brevissime fieri potuisset explicando constitutus; qua de causa etiam quae in commentariis criticis et ex- plicatione librorum de Oratore pluribus exsecutus eram verbo tacta transmisi. Quae inserui Meyeri et Bern- liardyi annotata vel refutandi vel assentiendi causa, his nomen auctoris religiose addidi. Horum V. D. Bern- hardy ad Brutum recte intelligendum plurimum contulit; in re critica autem Meyeri verbis castigaudis quam suis inventis commeudandis felicior videtur fuisse. Scd meae editionis ])rioris versiculum ne unum quidem retinui; tola euim niinus elaborata et hac aelatc propemodum indigua videbatur, ut memoriam operis inchoali et rudis quantum fieri posset tollendam existimarcm.
Sed de orthographiae ratione, quani secutus sum, pauca addam: intelligo enim fore, nt aliis in novanda scriptura iusto longius progressus, aliis in nicdio quasi cursu substitisse videar. Nam et ab eorum inertia pluri- mum absum, qui quicquid perversae consuetiulinis ad nos pcrlatum est intaclum servari malunt, et a temeritate eorum seiungor, qiii Ciceroni obtrudunt quicquid obsolelae vctustatis notam prae se fert.
In summa enim librorum inconstautia sunt tanien verl)a ct vcrl)oruni formae , in quibus scribendis aut omnes aut plurimi aut optimi, si non ubique, at plurimis locis conspirent; ad (juorum fidem cum ratio et testimonia vetcrum artis scriptorum acceduut, omnia ad eundem mo- diim constitueuda, discrcpantia corrigeuda suut. Ex co gencre sunt accusalivi pluralis nominum lcrtiae dcclinatio-
PRAEFATIO.
Xlll
iiis iu is excuiitcs , cum ahlatlvi in i vcl gcnitivi pluralis
in inm finiuntur; itcm j:^cnitivi Jiominum ccrtorum sccundac
«lcclinalionis in i finiti. Scmper igitur scripsi omnis,
parlis et similia; semper ingeni, Enni, Naevi , Pompei.
Nam iu illis accusativis optimorum Bruti codicum disseu-
sus vix ullus est, in his admodum rarus, vclut 24, 93.
26, 99. 84, 289. 90, 310. Sed minus boni, ut Gud. 1.
V^at. raro i pro ii monstrant, velut 21, 81. Eodem modo
iudico additum n iu toliens, quoliens et similibus, quae
sola Ciceroniana et in omnibus libris optimorum codicum
fide luta sunt; item coutractim scribo propter eandem
causam isdem, Di, Dis; contra ei, eis , eisclem rectiora
iudico, et sic dedi 20, 79. 59, 214. Similis librorum
conseusus ceruitur iu celeri, intellego, immo, cotidie,
contio; etsi euim uou iguoro quid coutra hoc uuper dictuui
sit, nou tameu idoneum cxistimo ad efficieudum asseusum;
porro iu unquam, nunquam, tanquam, quanquam: perra-
rum est euim, ut boui libri m exhibeaut, velut 1, 5. 2, 8.
fieri videmus. Addo quae vg)^ e'v vulgo coutra ratiouem
scribuutur repugnautibus libris aut omuibus aut meliori-
bus: ei enim (quippe cur at enim?), verum tamen, non
dum (uemo euim non iam v(p ev), non nihil, non nullus,
non nunquam, ante quam, prius quam, quo modo , quem
ad modum, quodam modo, me ffercule, magno opcre,
tanto opere, in primis, iuris peritus, iuris consultus.
Deinde cousouae male duplicatae et secuudum libros et
ratiouem eiiciendae exemplum est paulum; contra reti-
ucudac aspirationis in Cethegus, Carthago, pulcher ipse
Cicero auctor est.
Alia codices quidem plurimos refragantes habent, sed sanae ratiouis causa probari debent. Nou scripsi benivolum, uemo enim benificum postulat: v. Comm. Cr.
XIV PRAEFATIO.
in (lc Or. II. 17, 72.; iioii adidescens et episiula. Xomiiia in ilius nusqiiam dedi l duj)licato, secuudum ea, quae dixi in Explicatt. ad de Or. III. 43, 171. Exspeclo, exslo et similia quamvis coutra libros mullos scribenda et ratio cvincit nec prohibet Quintiliani decretum, qui, cum s non audiri dicit, simul a multis scribi fatetur. Quid enim? Nonnc, si exlo scribilur, etiam exolvo danduni et expoiio et expcs, quod posterius sive Bnttmannus sive Spaldingius in Quintiliano admisit, quasi anoda significaturus ?
Ne illud quideni prudens esse iudicavi discedere a recepta scriptura iu assimilanda praepositione. Libro- rum consensus non est, in litulis rara exempla comparent, rescriptos codices hic illic ab antiquariis correctos su- spicio minime spernenda videtur, ratio ambigua est; ila usui et grammaticorum veterum auctoritati parendum. Semper igitur scripsi agnosco, affero, aggero , ailatus, apimralus, aspicio, allendo, in quibus boni libri subinde disseutiuut, velut 2, 7. 5, 18: cf. Schneideri Gr. Lat. vol. II. p. 529. ; semper coUega, immulo, surripio. Plaue solitarium in libris est suhfragium 62, 222. Abfui et afui cum iuxta usitata fuisse videantur, singulis locis pronuntiaudum est secuudum libros , velut 71 , 249. Sed ammoneo peccatum est scribarum Italorum 4, 15.
Alia suut, quae constanter uuo modo scribi ne in singulis quidem Ciceronis libris licet, non solum projjter codices in alia omnia discedentes, sed quia eadem ae- talc diversa pronuntiandi ratio viguit. Horum exemplum luculentissiraum est sonus nicdius inter i et u, agnitus illc ab artium scriptoribus; qui maxime cernitur in finitio- uibus superlativorum. Quauquam liunc quidcm in Bruto scmper in uinus exire iussi, quia hacc terminatio tantuni non sola exstat iu Ven. 1. Oltob. Lg. 8. 51.; sed, cum
PRAEFATIO. XV
iii aliis scriptis Ciceronis libri consentiunt, imus retinen- dum videtur. Cum enim constet primum Caesarem i suh- rogasse pro u antiquiorum, nonne etiam Ciceronem me- (lium fluctuasse veri simile erit inter utramque scribendi ratiouem { Dubito tamen dc scribendo sexagesiimus, quod solitarium cmicat 94, 324. Sed lubenter et lubet pleris- que locis scripsi, cum editio quidem princeps (velut 3, 11.), sed raro discrepent boui libri; item aestumo et exislumo et optumates uno quidem loco obvium 69, 306. Quom et cum, quoius et cuius, quoi et cui eadem aetate una in usu fuisse certum est. Dedi igitur quom, cum aut clare scriptum exstat, aut mendose quidem, ut tameu causa erroris pateat, velut quam, quo, qua, quanquam, cuius compendium aauam viam errandi patefacit: v. 4, 16. 30, 115. 78, 270.; item iu simili causa quoius et quoi, quod a librariis saepe in quo et qui deformatur: v. C. Cr. in de Or. I. 1, 1. 22, 102. Sed locuntur, secuntur in Bruto libri meliores vix usquam suppeditaut. Addo propter soni similitudiuem de permutatis vo et vu. Sunt enim qui non magis probent vulnus, servus , quam lo- quuntur, sed volnus, servos, loquontur aut locuntur unice defendant, alterum ue pronuntiari quidem nescio qua bal- butie potuisse affirmantes. Dedi convoham 30, 115., volgi 49, 163. 165. 50, 166. 169., voltu 54, 200., voJgare 76, 265. Sed uon addicentibus libris talia ubique re- stituere ratio uon est. Tituli euim utrumque una iu usu fuisse docent, v. Comm. Cr. iu de Or. II. 14, 61.; iu fastis Capiloliuis Augusti aetate nou inferioribus Q. Pu- bliUus Philo Vulscus consul a. 415 legitur: etsi ab omni- bus vulgo Volsci scribi solent. Gaudeo, quod virum doctum Alschefski in Livio eraendaudo similiter egisse video. Voster, etsi eo ducere videtur noster saepe in
XVI PRAEFATIO.
libris scriptum crrore pervulgato, et vorlo, vorsiis, uisi cum in poetarum antiquiorum reliquiis exstant, ut 19, 76., probanda propter nimiam vetustatis speciem non puto pauculisque ea locis iu libris emicant, velut 40, 150. in Lg. 8. et 53., 46, 172. in Ottoboniano.
Rariora in libris sunt nec spernenda tamen, cum bonos auctores liabent, reicere, ahicere, ut 8, 31. 51, 192: vide Comm. Gr. in de Or. I. 42, 169.; seclum, vinclum, ut 19, 75: v. 1. c. I. 43, 194.; reppidi, repperi, reltuli, qualtuor, velut 23, 89. 37, 136. 58, 212. 64, 229: v. 1. c.