XII. 11, 28. et Senecae Controv. I. c. cf. dial. de oiatt. 21. Fainam

diserti retinuerunt Horat. ad Pison. 370. Tibull. IV. 1, 45. Seneca anoxolox. p. 386. Hinc suae aetatis hominum plerorumque iactatio- nem secutus Aper in dial. de oratt. c, 24. dicere potuit, non per ipsum stetisse, quo minus laetitlam et nitorem sequentls aetatis exprimeret: scilicet aetas Ciceronis horrida non nullis videbatnr, quia aberat a puerili sententiarum acumine, virilis potius dignitatis studiosa, quam muliebribus artibus compta. Verba tamen Mes- sallae quaedam etiam Quintiliano obsolevisse videbantur, ut gfa- diola I. 6, 42., quod ille a forma gladium oriii potuisse putabaf, cf. Varronem de L. L. IX. 81. p. 224. Muell. Vitiosum In eo re- perit Aper in dial. de or. 20. , quod a valetudine excusanda pro- oemla duxerit. At ftuintilianus IV. 1, 9. ingenii &c virium infirmilate ingenue confitenda magnam prooemiis commendationem assecutum testatur. Igitur hoc quoque ille ex secull iactantia.
10*
148 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
rei publicae statii et morte praematura ingenii explicandi et summorum adipiscendorum facultatem amisisse \ideantur (•*•).
Nunc, quoniam munere nostro defuncti sumus eloquentiae Roraanae origine aetatibus incrementis cultu quantum lieri potuit expositis nec consilium liabemus declamatorum um- braticas elegantias cum laude aut reprehensione persequendi, quo modo a fastigio suo descenderit eloquentia paucis enar- rabimns. Decrevisse eam et paulatim exstinctam esse nemo dubitat hodie, cum et exstent pauca quidem, sed ex omni dicendi genere monumenta et locupletiura auctorum testimonia. Cur id factum sit facile dictu cst in libertatis quannis turbu- lentae alumna, nec disertius dici potest quam scriptor dialogi de oratoribus fecit. Nam et libertas deerat aperiendi quid quisque sentiret et magnitudo materiae et idonea praemia eloquentibus olim proposita. Nam sub Augusto species saitem libertatis aliqua manebat: quam ob rem et literarum quaedani partes ad raram perfectionem evectae sunt et diiravit, quae radices in solo libero egerat, eloquentia Pollionis Messallae aliorum. Qiianquam in exiguum orbem coacta est sententiae senatoriae libertate contionibusque sublatis. At quotusquisque, ut Taciti verbis utar (^-), cum Augustus decessit, supererat, qui rempublicam vidisset? Et saevitia Tiberii, qnam significat Seneca, cum sub Augnsto miram fuisse loquendi libertatem dicit(^^), quid raagni et honesti inviolatum esse sivit? si qui- dem Mamerco Scauro versus suspecti propler significationem, Cremutio Cordo Bruti et Cassii laudes ante annos sexaginta mortuorum exitiosa fuerunt. Et cura vita libera sentiendi quo- que ingenuitatera paulatira exstingui, ut ager deficiente cultura horrescat, quis non intelligit? Praeterea cum aucta morum corrnptela puerorum a teneris educatio vitiataest; nec casti et graves esse poterant quibus in servulorum et theatri nequitia enntritis pessima quotidie exempla ante oculos versabantnr.
Porro cum dicendi studia multos quidem exercerent et prae ceteris illustria et honesta viderentnr, sed idoneum,
61) Cic. Brut. 76, 265 sqq. 62) Tac. Ann. I. 3. 63) Se-
neca Controv. 11. 12. p. 174. ed. Bip.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. 149
in quem excurrerent, campum non invenireut, declamatiooum insulsitateni a veterum sanitate reniotissimam increbescere necesse erat (^^). Hinc a verarum causarura ratione animi paulatim adeo desuevernnt, ut Porcius Latro, qui primus clari nominis professor fuit, cura causani oraturus ex priva- toruni parietura angustiis in lucera forensera prodiret, in- solentia loci et strepitus adeo exterreretur, ut rogatu eius iudicia ab Augusto in basilicarura spatia compellerentur (^^). Nec recitationes ab Asinio Pollione primo institutae nec commissiones C. Caesaris nec quinquennales ludi a Domitiano conditi perpetua versificatorum & declamatorum materia contra mala illa valebant: a reraediorura enira natura plurimura ipsa distabant {^^). Nara qui novi videre volebant, ne a morosis iudicibus improbareutur, verborum inania acuniina, exagge- ratas sententias, enervera corapositionera captabant, omnia dicendi genera coufundebant, antiquata pofitis concessa et recens procusa vocabula iuxta habebant; quem errorera ne summi quidem viri nonnulli, ut Tacitus, defugerunt. Erant sane qui antiquorum lectioni innutriti vitia illius aetatis in- telligerent et quantum ppterant devitarent; nec opus multis laudare C. Plinium et, qui et simplicior est et elegantiore iudicio, M. Fabium Quintilianura. Hi enim et horum similes solis veteribus oratorum nomen tribuebant satis honeste de aequalibus existimari putantes, si diserti et causidici voca- rentur (^*^). Quorum vocabulorum posterius in primis verum est, cum praeter iudicia privata et accusationes defensiones- que apud senatum agitatas nihil oratoribus materiae relin- queretur. Sed pars oratorura illius aetatis longe maxima suis laudibus insolenter praedicandis unice intenti tantum aberant, ut se antiquis cedere faterentur, ut soli acute in- venire eleganter eloqui artificiose componere venuste agere sibi viderentur, veteres inventione ineptos enarrando otiosos verbis horridos compositione hiulcos actione obsoletos et
64) De discrimine orationis et declamationis v. dial. de oratt. 39. Senecam Contr. I. p. 61. Bip. IV. prooem. 65) Q.uint. X. 5, 18,
66) Suet. Calig. 53. 67) Dial. de oratt. I. 14. 38.
150 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
paene harbaros dicerent {^^): ciim tamen, ut alia taceara, Quintilianus plerorumque aequalium gestum turpissimum et scenicornm, quales tunc erant, lasciviae similem fuisse af- firmet (^^). Sed sensus veri ex animis plerorumque adeo effluxerat, ut quem princeps eloquentiae Romanae in sceua regnare et propter dignitatem disertis omnihus exemplo esse pronnntiaTit, cum Turpione Amhivio comparare non Tere- rentur ('"). Ipsi tamen nescio quo modo ad antiquissimorum, quos tantopere despiciehant, similitudinem delapsi snnt, ut nni operi declamatorio intenti omnia illa, qnihns summi olim viri ornandam eloquentiam putarent, non curantes ius civile morem civitatis instituta puhlica ignorarent, literas autem et artes tanquani otiosorum ohlectamenta contemnerent (*'). Sed ne insaniae suae plausus deesset, mercede conducehantur qui bona mala aequa iniqua manihus vocihusque prosequerentur, nt, si non docti, at vulgus deciperetur ("'^).
Pravus hic dicendi mos a Cassio Severo coepit, sed post ingentem in modum crevit. Nam quantum Severus a Ciceronis candore et integritate, tantnm a Severi acumine et lihertate imitatores eius aherant. Inde quamvis laudet meliores ex hoc numero Latronem Afrum Passienum Tracha- lum peritns harum rerum existimator Quintilianns, miuime tamen quil)us rehus cedant priorihus dissimulat. Quam celeri- ter autem vix exstincto Traiano omnis fori honos evanuerit Frontonis exemplum docet, qui cum aetatis suae disertissimus hahitus sit in summorumque virorum familiaritate versatus Marco Antonino discipulo claruerit, ineptiis inventionis et elo- qncndi harharie a veri sensu rectoque iudicio remotissimus fuit.
08) Dlal. de orntf. 19. 21 — 23. Sen. ep. controv. 111. p. 309. 00) Qiiint. IX. 4, 142. XI. 1, .'50. 3, 13. et 57. Diiil. de or. 20. 70) Diiil. (le oratt. 20. 71) Dial. de oratt. 32. De iuiis consultis
similia dicit CelliiisXVI. 10. 72) Qiiintil. XI. 3, 120. Plin. Epp.