I. 7, 57. 39) Vt Wernsdorfio ad poetas Lat, min. vol. III.

p. 118.
144 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
nescius exercendi, iit ait Tacitus ('"'), et recte: non quod ingcnlo minor yideretnr, sed qnia potestatem illam parnm civilem putaret. Deinde, cum res donii forisque egregie gessisset, privatus reliqnam yitam egit in literis: ut Augnsto, si non acceptissimns, tamen honoratissimns lial)eretnr. Lectus est enim a senatu, qni Augustum patrem patriae consalu- taret ('*'). Mortnus est anno 757, postquam duohus annis ante ex gravi morl)o omnium, etiam nominis oblitus fnerat(''^). Mores Messallae candore et lihertate adeo praestahant, ut alio seculo dignae viderentur. Cassium enim imperatorem sunm palam praedicavit (''•^) et coram Augusto Caesare pro- fiteri ausus est sese semper optimi cuiusque partis sequi solitum, cum in castris Bruti et Cassii fuisset et Antonium secntus essct, ante quam ad Caesarianam causam sese ap- plicaret. Plinius auteni indignatuni narrat, quod adulatores alienas Laevinorum imagines genti ipsius iusererent (^^). Nec profecto poeta Romanorum tenerrimus Tihullus eum tanta caritate amplexus foret, nisi fuisset eo animo praeditus, qui dignornm amorem et "Sentiret et pari beneficio redderet. De literis autem Romanis et hominD)us literatis eo melius meruisse videtur, quam Pollio, quo hic vaniloqnentior, ille raodestior fuit. Maecenas autem, cum et maximarura rerum cnra districtus teneretnr et perpetua valetudine lahoraret, literis magis quod hominura ingeniosorum nsu ohlectaretur favit, quam quod dignitatera earum recte perspexisset. Mes- salla non modo orator fnit, sed etiam carmina fecit, res grammaticas accurate perscrutatus est, historiam non leviter
40) Ann. VI. II. 41) Siiet. Aiig. 58. Quando factum sit
non constat. Casaubonus 1. c. lapides protulit rem undecimo Au- gusti consulatui assignantes, i. e. a. 731. Alii consulem Messallam a. 758 eo honore functum dixerunt: sed tunc iam exstinctus erat ille, de quo nos tractamus. Nec video cur a nioniimentorum lide discedamus. Si consul eo anno Messalla erat, lionor ille ei deberi videbatur, et nec legi a senatu eum opns erat, qiiod in consulibus ignobilibiis placere potuit, nec id Suetoniiis taciiisset. 42) Plin.
H. N. Vil. 21. De Messallae progenie vide Rubnk. ad Vell. II. 112. Intpp. Ovid. Pont. II. 2, 87. III. 2 init. 3Iasson. vit. Ovid. p. 107. 43) Tac. Ann. IV. 34. 44) Plin. II. N. XXXV. 2.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. 145
attif^it; sed libros de disciplina augurali iniuria ei trihutas a Gerardo Vossio iam Burignius ad patrem, qui annis quin- que et quinquaginta augur fuit, auctorem referendos vidit. PoiJtas Horatiura et Virgilium saepius Yirtutum eius meminisse nemo ignorat: etsi uterque propter beneficia accepta Mae- cenati deviuctior fuit, a cuius moribus et yita Messalla plane abhorrebat. Ovidio autem qnamvis sui iactatori non yidetur pro vaniloquentia tribuendum^ quod sua olim studia a Mes- salla recta esse refert (''^) : est enim veri non absimile nascen- tis ingenii nondumque luxuriantis fetns magno viro placuisse. Quanta observantia TibuUus eum coluerit carmina in omnem posteritatem testabuntur.
Scriptorum eius praeter orationes frequens memoria est, sed reliquiae paucissimae. Et grammaticorum quidem libri de litera S mentio aliquoties fit apud Quintilianum et alios (■'^) ; librum de involute i. e. tralate dictis Festus antestatur (^*) ; idem expUcationes duodecim tahularum, opus non ad linguae solam latinae, sed ad totius antiquitatis Romanae rationes investigandas gravissimum. Historicorum clarissimi sunt libri de hello civili, quibus Plutarchus in vita Bruti tanquam fonte et documento usus est (*^) ; fuerunt etiam de familiis Romanis, a sene compositi ("^^) ; sed libellum de progenie Augiisti eius nomine circumferri solitum Messalla prorsus indignum esse dndum consentiunt. Epistolam eius nescio quam antestatur Suetonius (^*'); certnm inde est literas ab eo non libris modo, sed etiam epistolarum commercio esse tractatas. Poetam lascivum dixit Plinius , quod amatoria quaedam levioris argu- menti carmina tangit, quae nunc cum ipsa paene memoria perierunt (^'); nec enim in pastoritia carmina id convenit, quorum scriptor carminis ad Messallam raeminit (^-), nec
45) Ov. Pont. I. 7, 27. 46) Qtiintil. I. 5, 15. 7, 23. 35.