M. Messalla.

Hoc dignior, qneni cuni amore quodam et admiratione snspicianuis, hahendus est M. Valerius Messalla Corvinus eoruni, qui re pul)lica lihera clarescere coeperunt, ultimus (-").
De gente Valeria eiusque familiis antiquitus ita divisis, iit ne cognationis quideni inter Laevinos et Messallas me- moria maneret (-'), dicere non est opus. Hic, cuius res tractamns, patrem hahuit M. Valerium Messallam consulem cum Cn. Domitio Cakino a. 701, matrem Hortensiam orato- ris filiam (--). Sed de natali anno non satis video constare. Plerique euim Eusehii Chronici scriptoris rationes sequuntur Q. Caecilio Metello Celere et L. Afranio consnlihns natum existimantis; id est anuo urhis 694. Verum hoc falso credi dudum docuit vir summus loseplius Scaliger (-^). Huius argumentorum haec sunt capita. Eusehius, in hoc alios auctores secutus, decessisse Messallam affirmat septuaginta dnos annos natum; recte sane. Sed cum plurihus Qyidii locis (-*) iam exstinctum fuisse, cum ille exsul erat, Mes- sallam efficiatur et scriptor dialogi de oratorihus hnnc qui- dem ad medium usque Augusti principatum durasse testetur, Asinium autem PoIIionem ad extreraum (-^), Ensehius de ortu illius erraiit. Biennio enini ante Augnstum exstinctum Messallae mors ponenda esset, ut a Metello et Afranio
19) Dial. de oratt. 38. auint. IV. 1, 11. VII. 2, 4. Partes servatas habemus apud Quintil. Vil. 2, 26. Charis. p. 44. 59. 20) Res Messallae tractarunt Levesque de Burigny Hist. acad, Francog. Inscrr. et Lit. Eleg. t. XXXIV. Voss. de hist. Lat. p. 81. Broukhus. ad Tib. Eleg. I. 3. lo. Henr. Vossius ad Virg. ecl. VI. et Ludov. Wiese in libello a. 1829 Berolini edito, queni nancisci non potui. Van Hall Batavus, vir doctus, liberius finxit plura, quam exposuit. 21) Plin. H. N. I. praef. extr. 22) Hoc
efficitur ex loco Valerii Maximi V. 9, 2. 23) ad a. 2027. p. 165.
24) Ut Pont. I. 7, 27. 25) Dial. de oratt. 17.
14» BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
coiisulilnis siye aiino iirbis 694 ad aniuim 766 septuaginta (liio efficerentiir. Hinc igitnr Scaliger natalem Messallae csse \iilt a. 685, unde ad a. 757 tot, quot posuimus, nunie- rantiir. Ita error Eusebii eo continetur, quod natali anno Messallae perperam posito coactus est vitam eius longius producere. Causam autem erroris Massonus (-'') sollerter aperuit. Confudit enim Eusehius Q. Metellum Celerem con- snlem a. 694 cum L. Afranio et Q. Metellum Creticum coii- sulem cum Q. Hortensio oratore a. 685. Sed pueritiam certe dudum egressum esse oportebat quem triumviri ita me- tuebant, ut proscribendum censerent P). Nec post praelium Pliilippense duodeyiginti aimos nati, si Eusebio credimus, tanta esse fama potuit, ut legiones tot honoratis et militia diiratissimis spretis hunc potissimum dncem creare \ellent. Sed est longe firmius argumeutum yeritatis. Nam in causa Aufidiae dixisse Messallam , cura adversarium Ser. Sulpicium iuris consiiltum haberet, miiltis Quintiliani locis testatura habemus. Sed hanc causam ante annum 710 actam esse oportet, quo Italia bello Mutinensi ardebat et Sulpicius ex- stinctus est. Affirmat etiara Qiiintilianus agere coepisse Mes- sallam et Pollionem Cicerone arcem eloquentiae tenente ('^^), id est ante bellura Pharsalicum ; quod cum erupit, ille se- cundura Eusebium undecim aunorum erat.
De Messallae iuventa et literarura studiis perpauca s(;iuntur. Cultuni enira omni ingenuarum artium genere fuisse cx nuitiirioris aetatis fructibus colligimus, sed neque quibus magistris usus sit nec quos viros exempli capiendi causa domi peregreve assectatus sit cognovimus. Ciceronis in primis fuisse studiosura olira creditura est: verura non exstat eius rei testimonium praeter subditicias illas ad M. Brulum episto- las. Illnd tamen Cicero tradidit versatum esse Athenis; nnm coiendi iugenii causa, propter incertam et paucis verbis factam rei menlionem affirmarc non licet (-^). Primis post Philip-
26) Vita Ovidii p. 77. ed. Burni. 27) Appian. B. Civ. IV. 38.
Dio Cassius XLIX. 16. 28) ftaintil. XII. II , 28. Quid Wie-
,sium moverit, ut a. 679 natum Messallam poneret, non diiudico. 29) Cic. Att. XII. 32.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. 143
pensem piignam aniiis, cum liberae rei puhlicae causam per- (litam \ideret, Antonii partes secutus est semper, ut ipse apud Plutarclium dicit, ab honcstissimo quoque pendens (^"). Et sane militare Autonii ingeniiim, cum nondum corruptum esset illecebris et luxu Cleopatrae, fallaciis et subdolo animo Octayiani praeferendum videbatur, Sed a. 717 iisdemque fere, quibus Asinius Pollio, causis ab Autonio ad Octavianum se contulit potentiam Cleopatrae ct luxuriosos Autouii amores cxosus. Adulatorie enim loquitur Velleius, cum statim post pugnam apud Pliilippos Caesaris causam amplexum dicit ("^'). Is, rerum usu prudentior factus insitam naturae saevitiam lenitatis specie obtegens quanti talis amicus faciendus esset intelligebat. Augurali igitur sacerdotio honestatus (^-) in superando Sex. Pompeio partes quasdam habuit Messalla (^') et Salassos Alpinam gentem domuit a. 720 (^^*). Ad con- sularem dignitatem eodem anno eyectus est, qui longum de imperio orbis certamen Actiaca yictoria diremit (a. 723). Abrogarat enim senatus Antouio consulatum, cum bellum inciperet, et in eius locum factus est Messalla (^^). Bello composito rebus Asiae per aliquod tempus praepositns est: ad quam provinciam cum proficisceretur, TibuUus Corcyrae aeger relictus pulcherrimum carmen composuit, quod nunc tertium est libri primi (•^^). Sed mox Narbonensi Galliae et Aquitaniae praefectus, cum in ea proyincia rebellantes Gallos fregisset, triumphi houorem meruit: is tamen anno demum 726 celebratos est (^^). Ex praeda Gallica Yiam per Alba- num Tnsculanumque agrum in Sabinos duxit ab ipsius nomine Valeriam appellatam (^^). Sed triumphum de Parthinis gente Illyrica meruisse, quod visum nou nullis ("^'^), quibus docu- mentis constet nemo dixerit: est enim eius belli laus penes Asinium PoIIionem. Anno post triumphum praefecturam urbis ab Augusto mandatam intra paucos dies deposuit, quasi
30) Plut. Brut. 53. 31) Vell. 11. 72. 32) Dio XLIX. 16.
33) Applan. B. Civ. V. 103 sqq. 34) Dlo XLIX. 38. 35) Dio