C. Fannio M. Messalla consulibus referente M. Poraponio

praetore senatus urbe decedere iusserit a. u. 593. a. C. 161 {^^). Sed paucis annis post tanta incessit rautatio, ut, cum philosophi Carneades Critolaus et Diogenes legati ab Atheniensibus Roraam raissi essent a. 598., maxirae Car- neadis copiosissiraae et acutissiraae disputationes plurimos et cupidissiraos auditores invenirent (''^) nec quicquara ad philosophos et Graccos coercendos Catonis Censorii valeret aiictoritas (•"). Quanquam dici illud non potest Romanos
48) Athenaeiis AIF. p. 547. a. 49) Suet. ilhistr. gr. I.
50) Snet. 1. c. 51) Siiet. ill. gr. 4, 52) Weslerm. 1. c. p. 57.
53) Suet. ilhistr. ihel. 1. 54) Cic. de Or. II. 37, 155. 55) Phi-
titrch. Cat. 22,
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST. 15
ant omnes ant plurimos grammaticis et philosopMs Graecis (ledisse operam. Sed impulsi certe hominum animi erant, ut inspicerent quid gens ingeniosissima pulchri et honesti ad discendum excogitasset : qui ut semel motuni illum accepe- rant, plures paulatim et plures imitatores reperernut. Hinc etiani severissimns percgrini moris insectator Cato, cum annis non sane multis ante graviter vituperasset Graecos cum anditoribus suis, senex ipse Graecnm sermonem di- dicit (^^). Nobilissimi huius exempli aemnlatores P. Scipio et C.. Laelius Sapiens videntur fuisse.
§. IL Incrementa eloqnentiae.
Paulo post grammaticos et philosophos etiam eloqnendi doctores iu nrhe auditi snnt. His quodam modo praeluse- rant philosophorum Critolaus et Carneades, quorum sectae erat ne dicendi quidem doctrinam a sapientiae praeceptis alienam putare. C. Gracchum plurimum profecisse credi par est cx doctrina Diophanis Mytilenaei et Menelai Ma- ratheni, a quo didicisse Fannius consul in nohili oratione de sociis et nomine Latino ei tanquam crimen obiecit C''). Sed longe certe pluribus modis eloquentia aucta est more ciyitatis mntato et discordiis civilibus et factionibns opti- matinm et popularinm inter se de summa re pnblica decer- tantium, quam doctrina nova et adYCnticia (^*') ant exemplis Graecorum iraitandis. Eam si recte Cicero dixisset pacis comitem et bene constitutarum civitatum alnmnam, Spartani certe nunquam otii domestici compotes fuisse, Romani autem eo tempore deplorandam propter legura defectnm rem pnbli- cam habuisse viderentur, quo tempore omni Yirtutum laude flornerunt. Est enim plane contra, ac persnadere cupit vir eloquentissimus. In civitate tranquilla et bene morata, in qua leges regnant et mos pnblicus legibns potentior, non
56) Cic. Cat. M. 1, 3. Acad. II. 2, 5. 57) Cic. Bnit. 26, 100.
27, 104. 58) Sic eara vocat de Or. III. 33, 133. cf. Brut. 18. pr.
Arch. 6.
16 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. HIST.
opus cst eloquentia; sed in qua (lesaeyit civilis discordia, legnant factiones, ins et iniuria \i potentium et plel)is ef- frenatae miscentnr, hanc ciritatem eloquentes idoneam nan- ciscuntur, in qua animis non tani docendis quam cogendis et perfringendis dominentur. Haec pulchre perspexit scriptor dialogi de oratoribus (^^) summo iure Ciceronis sententiae adversatus. Plurima igitur morihns in peius nintatis, cum quaestiones perpetuae instituerentur , ex mdiciis succrevit oratorihus materies. Et adolescentes maxime accusando in- genium nohilitare studehant, aetate provectiores causis de- fendendis clientelas augere. Quanquam mininie insolitum fuit etiani senes et honoratos ad accusandum descendere; qui mos magno rei puhlicae detrimento non multo ante Sullae tempora snhlatus est. Huius rei Cicero (^'') testis est, cuius aetate res sane dudum mutata erat. Accusavit enim Cato Censorius plurimos, et senex quideni annorum plus octoginta Ser. Galham; P. Africanns L. Cottam, P. Lentu- lus princeps senatus M' Aquilium ("') ; M. Scaurus adeo et P. Rutilius Rufus, qui una petierant consulatum, cum hic repulsam tulisset, sihi invicem accusationem intentarunt. Plures ut unum defenderent, Ciceronis demum tempore in morem venit; huic quidem is mos iure vitiosus visus est, etsi sunt graviores eius rei, quam quas commemorat (•'^), causae. Sed accusatores plures in eadem causa prodihant: velut in M'. Aquilio postulando P. Lentulus suhscriptorem hahuit C. Rutilium (^3).
Minus incrementorum eloquentia ddiberutiva cepit. Ante Gracchorum enim aetatem plurimnm in re puhlica gerenda senatus valehat: quod cum prudens esset collegium, minore dicendi apparatu suadentihns et dissuadentihus opus erat. Causa enim rei puhlicae apud peritissimos viros plus valehat, quam eloquendi artificinm ('^'*). Onines autem , qui in iudi- ciis frequenter dicehaut, etiam in scnatu et contionihusora-
59) c. 34. 60) Cic. Diviii. i» Caeril. 21. 61) Cic. 1. c;
cf. Miiren. 28, 58. Vuler. Max. VIII. 1, 11. iiostra ad Cic. Briit. 28, 108. 62) Bnit. 57, 210. 03) Cic. Div. Verr. 21, 60.
64) Cic. cle Or. II. 82. 333.
BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST. fS
tores exstitisse coiisentaiieiun est; sed senatoriae sententiae auctores paucos fuisse constat. Cum vigehat Africanus, inter huius et Q. Metelli Macedonici partes omnis senatus quasi medius erat: hos viros intuebantur, horum auctori- tatem sequehantur omnes.
Postremo genus eloquendi demouslratmim , quas lau- dationes et Tituperationes Romani vocant, ut apud Gr.iecos ipsos magis delectandi causa quam necessitate aliqua tracta- tum est, praeter contiones funehres non aliuni nisi fortiiitum in causis vel testimoniis dicendis locum reperit {^^).
§. 12.
Dicendi forma.
De dicendi forma, quae hac aetate ohtinuit, hene Quin- tilianus (^**) iudicat in artium statuariae et oratoriae proventu comparando Ciceronem secutus {^^). „Sed fucre, inquit, quac- dmn genera dicendl conditione temporum horridiora, ulioqui magnam iam ingenii vim prae se ferentia. Hinc sint Laelii Africani Catones etiam Gracchique , q^ios iu licet Polygnotos vel Callonas appelles. Mediam illam formam (Phidiae et aequalium) teneant L. Crassus Q. Hortensius." Laudem quidem Latine loquendi, ut innocentiae, huic aetati propriam fuisse haud inepte Cicero iudicat (^^) , a cuius sententia non multum distat, cuius modo testimonio usi sumus, Quintilianus Scipionem et Laelium iudicans quasi Attica quadam in lo- quendo castitate usos videri ('''•'): quod non artis nec eru- ditionis fuit, sed naturae, sermonis Latini integritate nondum variarum gentium coUuvione corrupta. Hinc mulieres ab externi moris contagione integriores veterem sermonis puri- tatem et quasi candorem diutissime retinuerunt (^°). Fateamur igitur cum Tullio necesse est Latine loqui si ahesset ab oratore Romano, magnum vitium, si adesset, exiguam, quamvis necessariam laudem videri dehuisse. Sed simplices illi ho- mines, etsi morum castitas etiam verbis puris exprimehatur,
65) Cic. Brut. 44, 162. de Or. II. 84, 341. 66) auintil. XII.
10, 10. 67) Brut. 18, 70. 68) Brut. 74, 258. 69) auin-
til, XII. 10, 39. 70) Cic. de Or. III. 12, 45. cf. Brut. 58, 210.
2
18 BREVIS ELOQUENTIAE ROM. IIIST.
pro sensHS sui candore posuerimt quae cultiores nepotes rcpiidiarent. Velut quae Cicero (^') et ex eo Quintilianus (^^) paruui niunde dicta referunt, stercvs curlae GJuuctam et custru- iam Afrkuni morte rem puhUcum , nescio quem oratorem illa aetate dixisse probabilis coniectura Yidetur: illud Q. Numidi- cum aut M. Scaurum, hoc P. Scaevolam Pontificem Maximum aut Q. Macedouicum decebat. Siniile illud est, quod L. Piso Frugi in Annalibus dixerat, udoJescentes aetatis suae f)eni deditos esse ("'^), qiiod vetustatem affectans Sallustius expressit ('^). Sed ingenuam \irtutis et laudum fiduciam illi viri singulis paene verbis prae se ferebant. Ut taceam Gracclii vehementiam et Crassi, qui huius aetatis non est, niaturitatem, quam calamistris Maecenatis et Gallionis tiu- nitui praeferendam iure dicit Scriptor dialogi de oratori- bus (j'*), iam Catonis reliquiae paulo ampliores a Gellio servatae arte quideni destituuntur, sed plena sunt generosi spiritns. Quare nec Gellius immodicus ceteroqui antiquitatis amator nec Cicero vituperandus, cum Catoneni veteresque alios laudibus ferunt ("^), a quibus elegantissimi vir iudicii Quintilianus ('^) Ciceronem secutus multa oratoribus petenda cxistimat. Summam auteni sententiarum et argumenti tra- ctandi apud illos simplicitatem fuisse etiam illud ostendit, quod ante Hortensium nec partitiones quisquam neque col- lectiones noverat (") nec aliud exordium oratores sumebant, quam ab deorum invocatione C^).
§. 13.